Kontrahent zapłacił po terminie? Przysługuje Ci rekompensata
Jeśli prowadzisz firmę i Twoi kontrahenci regularnie płacą po terminie, masz prawo do czegoś więcej niż tylko odsetek. Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1790) przewiduje rekompensatę za koszty odzyskiwania należności — ryczałtową kwotę wyrażoną w euro, którą dłużnik jest Ci winien z mocy samego prawa, bez wezwania i bez konieczności udowadniania, że poniosłeś jakiekolwiek koszty windykacji.
Podstawą prawną jest art. 10 ust. 1 tej ustawy, który implementuje art. 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych.
Ile wynosi rekompensata?
Wysokość rekompensaty zależy od wartości brutto nieopłaconej w terminie faktury:
| Wartość świadczenia pieniężnego | Rekompensata |
|---|---|
| do 5 000 zł | 40 EUR |
| od 5 000,01 zł do 49 999,99 zł | 70 EUR |
| od 50 000 zł | 100 EUR |
Kwotę w euro przelicza się na złotówki po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne (art. 10 ust. 1a). W praktyce oznacza to, że przy fakturze z terminem płatności np. 15 marca, kurs bierzemy z ostatniego dnia roboczego lutego.
Kiedy powstaje prawo do rekompensaty?
Rekompensata przysługuje od dnia nabycia uprawnienia do odsetek — czyli od pierwszego dnia po upływie terminu płatności. Nie musisz wysyłać wezwania do zapłaty, nie musisz udowadniać poniesienia kosztów windykacji. Roszczenie powstaje z mocy prawa (ex lege), automatycznie.
Co istotne — rekompensata przysługuje od każdej faktury osobno. Jeśli kontrahent opóźnił się z zapłatą 50 faktur, masz prawo do 50 odrębnych rekompensat. Zasadę tę potwierdził Trybunał Sprawiedliwości UE w wyrokach C-585/20 (BFF Finance Iberia, 20.10.2022) oraz C-370/21 (DOMUS-Software-AG, 01.12.2022). Nawet przy jednej umowie ramowej z periodycznymi płatnościami każda opóźniona rata generuje osobną rekompensatę (C-78/22, ALD Automotive, 04.05.2023).
Kto może żądać rekompensaty?
Rekompensata dotyczy wyłącznie transakcji handlowych — czyli umów między przedsiębiorcami (B2B) lub między przedsiębiorcą a podmiotem publicznym (B2G), których przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi. Dotyczy to m.in.:
- sprzedaży towarów i materiałów,
- usług transportowych i logistycznych,
- najmu lokali użytkowych (wyrok TSUE C-199/19, RL sp. z o.o., 09.07.2020),
- usług budowlanych i remontowych,
- usług IT i serwisowych,
- refakturowanych mediów i opłat eksploatacyjnych (wyrok TSUE C-725/23, 12.12.2024).
Nie dotyczy transakcji z konsumentami (B2C) — jeśli Twój kontrahent to osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, rekompensata z art. 10 nie przysługuje.
Czy sąd może odmówić zasądzenia rekompensaty?
To jedno z najważniejszych pytań — i odpowiedź brzmi jednoznacznie: nie.
Przez lata polskie sądy rutynowo oddalały powództwa o rekompensatę powołując się na art. 5 Kodeksu cywilnego (nadużycie prawa podmiotowego, zasady współżycia społecznego) — szczególnie gdy opóźnienie było krótkie lub kwota niewielka. Ta praktyka została definitywnie zakwestionowana przez TSUE.
W wyroku C-279/23 (Skarb Państwa — Dyrektor Okręgowego Urzędu Miar v. Z. sp.j., 11.07.2024) Trybunał orzekł wprost: sąd krajowy nie może odmówić ani ograniczyć rekompensaty powołując się na ogólne zasady prawa krajowego. Utrwalona praktyka orzecznicza niezgodna z prawem UE nie stanowi uzasadnienia — sąd musi zmienić dotychczasową linię orzeczniczą.
Wyrok ten potwierdza wcześniejsze stanowisko z C-78/22 (ALD Automotive), gdzie TSUE odrzucił argumenty o nieproporcjonalności rekompensaty.
Przedawnienie — ile masz czasu?
Roszczenie o rekompensatę przedawnia się z upływem 3 lat (art. 118 Kodeksu cywilnego — roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej). Termin ten potwierdzono uchwałą Sądu Najwyższego III CZP 37/20 z 30.09.2021 oraz wyrokiem SN II CSKP 895/22 z 12.05.2023.
Sąd Najwyższy podkreślił, że rekompensata ma charakter samoistnego roszczenia ex lege — nie jest akcesoryjne wobec umowy bazowej. Oznacza to, że nawet jeśli umowa sprzedaży przedawni się po 2 latach (art. 554 KC), roszczenie o rekompensatę nadal przysługuje przez pełne 3 lata.
Oprócz rekompensaty — odsetki za opóźnienie
Rekompensata to nie jedyne roszczenie. Równolegle przysługują Ci odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych (art. 7 ustawy) — w wysokości stopy referencyjnej NBP + 10 punktów procentowych. Na dzień publikacji tego artykułu stawka wynosi 15,75% w skali roku — znacząco wyższa niż odsetki ustawowe z Kodeksu cywilnego.
Odsetki naliczasz od dnia następującego po upływie terminu płatności do dnia zapłaty. Jeśli w tym okresie stawka zmieniła się (zmiana następuje 1 stycznia i 1 lipca każdego roku), odsetki liczy się proporcjonalnie dla każdego okresu.
Co ważne — rekompensaty nie można zbyć
Art. 10 ust. 4 ustawy stanowi, że roszczenie o rekompensatę nie może być zbyte (cesja jest wykluczona). Oznacza to, że nie możesz „sprzedać” swoich rekompensat firmie windykacyjnej. Możesz natomiast udzielić pełnomocnictwa kancelarii prawnej do ich dochodzenia w Twoim imieniu.
Podsumowanie
Rekompensata z art. 10 to narzędzie, które przysługuje każdemu przedsiębiorcy poszkodowanemu opóźnieniami w płatnościach. Kluczowe fakty:
- Przysługuje automatycznie, bez wezwania — od pierwszego dnia opóźnienia.
- Wynosi 40, 70 lub 100 EUR — zależnie od wartości faktury.
- Należy się od każdej faktury osobno (potwierdzone przez TSUE).
- Sąd nie może jej odmówić powołując się na art. 5 KC (wyrok TSUE C-279/23).
- Przedawnia się po 3 latach.
Przy dziesiątkach czy setkach faktur zapłaconych po terminie kwota rekompensat może sięgać dziesiątek tysięcy złotych — pieniędzy, które i tak Ci się należą.
Masz faktury zapłacone po terminie?
Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.