Trzy progi — jedna zasada
Jeśli prowadzisz firmę i Twój kontrahent spóźnia się z zapłatą choćby jeden dzień, masz prawo do rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. Nie musisz wysyłać wezwania, nie musisz udowadniać strat — rekompensata przysługuje z mocy prawa, automatycznie.
Ale ile dokładnie? To zależy od kwoty na fakturze. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (art. 10 ust. 1) przewiduje trzy progi. W tym artykule wyjaśniamy, jak je stosować, jak przeliczyć EUR na PLN i jakie błędy popełniają przedsiębiorcy najczęściej.
Jeśli nie wiesz jeszcze, czym w ogóle jest rekompensata — zacznij od naszego podstawowego przewodnika po art. 10 ustawy.
Trzy progi rekompensaty — art. 10 ust. 1
Wysokość rekompensaty zależy od wartości świadczenia pieniężnego, czyli — mówiąc prościej — od kwoty brutto z faktury. Ustawa wyróżnia trzy progi:
- 40 EUR — gdy wartość faktury nie przekracza 5 000 zł
- 70 EUR — gdy wartość faktury jest wyższa niż 5 000 zł, ale niższa niż 50 000 zł
- 100 EUR — gdy wartość faktury wynosi 50 000 zł lub więcej
Zwróć uwagę na precyzyjne sformułowania ustawowe. Próg 40 EUR obejmuje kwoty „nieprzekraczające” 5 000 zł (czyli do 5 000 zł włącznie). Próg 70 EUR zaczyna się od 5 000,01 zł. Próg 100 EUR — od 50 000 zł włącznie. Przy fakturach oscylujących wokół progów warto policzyć dokładnie.
„Wartość świadczenia pieniężnego” — co to znaczy w praktyce?
To kwota brutto z faktury — z VAT. Nie kwota netto, nie sama należność główna. Cała kwota, którą kontrahent miał zapłacić.
Co ważne, TSUE w wyroku C-725/23 potwierdził, że jeśli faktura obejmuje także refakturowane koszty (np. media, opłaty eksploatacyjne przy najmie komercyjnym), to te kwoty również wchodzą w zakres „wartości świadczenia pieniężnego”. Jedna faktura za czynsz + media = jeden próg obliczany od łącznej kwoty brutto.
Rekompensata przysługuje od każdej faktury osobno
To kluczowa zasada, potwierdzona wielokrotnie przez Trybunał Sprawiedliwości UE. Jeśli wystawiłeś kontrahentowi 10 faktur i każda została zapłacona po terminie — przysługuje Ci 10 odrębnych rekompensat.
Nie ma znaczenia, że faktury wynikają z jednej umowy ramowej. TSUE rozstrzygnął tę kwestię jednoznacznie w wyroku C-370/21 (DOMUS-Software-AG v. Marc Braschoß Immobilien): przy jednej umowie z periodycznymi płatnościami ryczałt 40 EUR należny jest za każdą opóźnioną płatność z osobna.
Potwierdza to również wyrok C-78/22 (ALD Automotive v. GEDEM-STAV), w którym TSUE wskazał, że sąd krajowy nie może odmówić ani obniżyć ryczałtu, nawet jeśli jego łączna kwota jest wyższa niż sama należność główna.
Jak przeliczyć EUR na PLN?
Rekompensata wyrażona jest w euro, ale dochodzona w złotówkach. Kurs przeliczeniowy reguluje art. 10 ust. 1a ustawy i jest to:
Średni kurs EUR/PLN ogłoszony przez NBP ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.
Brzmi skomplikowanie? W praktyce wystarczy pamiętać prostą zasadę:
- Sprawdź termin płatności faktury (np. 15 marca 2026).
- Cofnij się o miesiąc — interesuje Cię luty 2026.
- Znajdź ostatni dzień roboczy lutego (np. 27 lutego 2026).
- Sprawdź średni kurs EUR/PLN ogłoszony przez NBP tego dnia.
- Pomnóż: 40 EUR × kurs NBP = kwota rekompensaty w PLN.
Kurs znajdziesz na stronie NBP w tabelach kursów średnich walut obcych (tabela A). Każda faktura z innym terminem płatności może mieć inny kurs — przy dużej liczbie faktur to istotna różnica.
Przykład
Faktura na 4 800 zł brutto z terminem płatności 15 marca 2026. Kontrahent zapłacił 10 kwietnia.
- Wartość świadczenia: 4 800 zł ≤ 5 000 zł → próg: 40 EUR
- Kurs: ostatni dzień roboczy lutego 2026 → sprawdzamy na NBP
- Przy kursie np. 4,28 zł/EUR: rekompensata = 40 × 4,28 = 171,20 zł
Do tego dochodzą odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych za okres od 16 marca do 10 kwietnia — ale o odsetkach napiszemy w osobnym artykule.
Najczęstsze błędy przy ustalaniu progu
Z naszej praktyki wynika, że przedsiębiorcy najczęściej popełniają trzy błędy:
1. Liczenie od kwoty netto. Próg ustala się od kwoty brutto (z VAT). Faktura na 4 200 zł netto przy 23% VAT to 5 166 zł brutto — a więc próg 70 EUR, nie 40 EUR.
2. Mylenie kursu przeliczeniowego. To nie kurs z dnia wystawienia faktury ani z dnia zapłaty. To średni kurs NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc wymagalności.
3. Liczenie jednej rekompensaty od wielu faktur. Każda faktura zapłacona po terminie generuje odrębną rekompensatę. Nawet jeśli wszystkie wynikają z tej samej umowy.
A jeśli kwota rekompensaty wydaje się wysoka?
Zdarza się, że przy wielu drobnych fakturach łączna kwota rekompensat przewyższa same odsetki, a nawet część należności głównej. Czy kontrahent może się bronić, powołując się na zasady współżycia społecznego?
TSUE odpowiedział na to pytanie jednoznacznie w wyroku C-279/23. Sąd krajowy nie może odmówić ani ograniczyć rekompensaty, powołując się na ogólne zasady prawa krajowego — w tym polski art. 5 Kodeksu cywilnego. Dyrektywa 2011/7/UE ma charakter nadrzędny, a jej cel — zniechęcanie do opóźnień w płatnościach — wymaga, by rekompensata była automatyczna i nienaruszalna.
To przełomowe orzeczenie dla polskiej praktyki, gdzie sądy przez lata rutynowo oddalały „drobne” rekompensaty.
Podsumowanie
Ustalenie wysokości rekompensaty to prosty, trzystopniowy proces: sprawdź kwotę brutto faktury, dopasuj próg (40/70/100 EUR), przelicz po właściwym kursie NBP. Pamiętaj — rekompensata przysługuje od każdej faktury z osobna, bez wezwania, z mocy prawa.
Przy kilkudziesięciu czy kilkuset fakturach zapłaconych po terminie łączna kwota rekompensat może być znacząca. A dochodzić ich można za ostatnie 3 lata.
Masz faktury zapłacone po terminie?
Sprawdź, ile mozesz odzyskac. Bezplatna analiza Twoich faktur na rekompensa.pl — wystarczy przesłac zestawienie, a my obliczymy kwotę rekompensat i odsetek.