Twój kontrahent znów zapłacił po terminie. Oprócz rekompensaty z art. 10 przysługują Ci również odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. To osobne roszczenie, naliczane za każdy dzień zwłoki — i przy dużych kwotach lub długich opóźnieniach potrafi znacząco zwiększyć należność. Jak je prawidłowo obliczyć?
Podstawa prawna — art. 7 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom
Odsetki za opóźnienie w płatnościach między przedsiębiorcami reguluje art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1790). Przepis stanowi, że wierzycielowi przysługują odsetki w wysokości równej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 10 punktów procentowych.
To odsetki wyższe niż „zwykłe” odsetki ustawowe za opóźnienie z Kodeksu cywilnego (art. 481 KC), które wynoszą stopę referencyjną NBP + 5,5 pp. Ustawodawca celowo podwyższył stawkę w obrocie profesjonalnym — jako dodatkowy bodziec dyscyplinujący dłużników B2B.
Wyjątek: dla podmiotów leczniczych (publicznych szpitali, przychodni) stawka wynosi stopę referencyjną NBP + 8 punktów procentowych (art. 8 ust. 1 ustawy).
Aktualna stawka odsetek — ile wynosi w 2025/2026?
Stawka odsetek zmienia się dwa razy w roku — 1 stycznia i 1 lipca — w oparciu o komunikat NBP o stopie referencyjnej. Od 1 stycznia 2025 r. stopa referencyjna NBP wynosi 5,75%, co daje:
- Odsetki w transakcjach handlowych: 5,75% + 10 pp = 15,75% w skali roku
- Odsetki dla podmiotów leczniczych: 5,75% + 8 pp = 13,75% w skali roku
- „Zwykłe” odsetki z KC (art. 481): 5,75% + 5,5 pp = 11,25% w skali roku
Różnica między odsetkami z ustawy o transakcjach handlowych a „zwykłymi” odsetkami z KC wynosi więc aż 4,5 punktu procentowego. Przy fakturze na 100 000 zł i 90-dniowym opóźnieniu to dodatkowe ponad 1 100 zł.
Od kiedy do kiedy naliczać odsetki?
Odsetki nalicza się od dnia następnego po terminie płatności (termin zapłaty wskazany na fakturze) do dnia faktycznej zapłaty włącznie. Przykład: jeśli termin płatności na fakturze to 15 marca, a kontrahent zapłacił 10 kwietnia — odsetki biegną od 16 marca do 10 kwietnia, czyli za 26 dni.
Co istotne, odsetki nalicza się od kwoty brutto (z VAT), nie od kwoty netto. Potwierdził to Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku C-585/20 (BFF Finance Iberia, 20.10.2022).
Algorytm obliczania — krok po kroku
Wzór na odsetki za dany okres jest prosty:
Odsetki = kwota brutto × stawka roczna / 100 × liczba dni / 365
Komplikacja pojawia się, gdy opóźnienie rozciąga się na dwa okresy o różnych stawkach (np. faktura wymagalna w czerwcu, zapłacona w sierpniu — stawka zmienia się 1 lipca). W takim przypadku obliczenia rozbija się na dwa okresy, każdy z właściwą stawką.
Przykład praktyczny
Faktura na 50 000 zł brutto, termin płatności: 15 czerwca 2025, data zapłaty: 20 sierpnia 2025.
Okres 1 (16.06 – 30.06.2025): stawka 15,75%, 15 dni
Odsetki = 50 000 × 15,75% / 100 × 15 / 365 = 323,63 zł
Okres 2 (01.07 – 20.08.2025): załóżmy, że stawka od 1 lipca się zmieni (zależy od decyzji RPP). Jeśli pozostanie 15,75%:
Odsetki = 50 000 × 15,75% / 100 × 51 / 365 = 1 100,34 zł
Łącznie: 1 423,97 zł — i to oprócz rekompensaty 70 EUR (bo faktura mieści się w przedziale 5 000 – 50 000 zł).
Odsetki a rekompensata — dwa odrębne roszczenia
Odsetki z art. 7 i rekompensata z art. 10 to dwa niezależne roszczenia. Przysługują równolegle — możesz dochodzić obu jednocześnie. Co więcej, prawo do rekompensaty powstaje dokładnie w tym samym momencie co prawo do odsetek — od dnia następnego po terminie płatności (art. 10 ust. 1 ustawy).
Oznacza to, że nawet jednodniowe opóźnienie uprawnia Cię zarówno do odsetek (choćby symbolicznych), jak i do pełnej rekompensaty 40, 70 lub 100 EUR.
Przedawnienie odsetek — 3 lata
Roszczenie o odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych przedawnia się w terminie 3 lat, jako roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. 118 Kodeksu cywilnego). Termin ten biegnie od dnia wymagalności odsetek i kończy się z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego.
Ten sam termin przedawnienia dotyczy rekompensaty — co potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 37/20 z 30 września 2021 r. oraz w wyroku II CSKP 895/22 z 12 maja 2023 r.
Najczęstsze błędy przy naliczaniu odsetek
W praktyce przedsiębiorcy popełniają kilka powtarzalnych błędów:
- Naliczanie odsetek z KC zamiast z ustawy o transakcjach handlowych — w relacjach B2B przysługuje wyższa stawka (15,75% vs 11,25%)
- Liczenie od kwoty netto — odsetki liczy się od kwoty brutto z VAT
- Pomijanie zmian stawki w trakcie opóźnienia — jeśli opóźnienie trwa ponad półrocze, trzeba rozbić obliczenie na okresy
- Rezygnacja z odsetek „bo kwota jest niewielka” — przy wielu fakturach drobne kwoty odsetek sumują się w istotną należność
Podsumowanie
Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych to silne narzędzie dyscyplinujące nierzetelnych kontrahentów. Przy aktualnej stawce 15,75% rocznie, nawet krótkie opóźnienia generują wymierną kwotę — a w połączeniu z rekompensatą z art. 10 stanowią skuteczny mechanizm ochrony wierzyciela.
Pamiętaj: odsetki przysługują Ci z mocy prawa, bez konieczności wcześniejszego wezwania dłużnika do ich zapłaty. Wystarczy, że termin płatności minął.
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl