Kiedy rekompensata się przedawnia?
Masz faktury zapłacone po terminie sprzed dwóch lat i zastanawiasz się, czy jest jeszcze czas na dochodzenie rekompensaty? To jedno z najczęstszych pytań przedsiębiorców. Odpowiedź jest korzystna — masz 3 lata, a w praktyce nawet trochę dłużej. W tym artykule wyjaśniamy, od kiedy liczyć termin, kiedy upływa i co zrobić, żeby nie stracić swoich pieniędzy.
Podstawa prawna — art. 118 Kodeksu cywilnego
Rekompensata z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych jest roszczeniem majątkowym związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej. Dlatego jej przedawnienie reguluje art. 118 Kodeksu cywilnego, który przewiduje 3-letni termin przedawnienia dla roszczeń związanych z działalnością gospodarczą.
Kwestię tę jednoznacznie rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale z 30 września 2021 r. (sygn. III CZP 37/20), stwierdzając wprost, że termin przedawnienia roszczenia o rekompensatę z art. 10 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych określa art. 118 KC.
Od kiedy liczyć 3 lata?
Rekompensata przysługuje wierzycielowi od dnia nabycia uprawnienia do odsetek — czyli od pierwszego dnia po upływie terminu płatności. Właśnie ten dzień jest początkiem biegu przedawnienia.
Przykład: faktura z terminem płatności 15 marca 2024 r. Kontrahent płaci dopiero 10 maja 2024 r. Uprawnienie do rekompensaty powstało 16 marca 2024 r. (dzień po terminie) — i od tego dnia biegnie 3-letni termin przedawnienia.
Co ważne, roszczenie o rekompensatę powstaje z mocy prawa (ex lege), bez konieczności wysyłania wezwania do zapłaty. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 12 maja 2023 r. (sygn. II CSKP 895/22), wskazując, że rekompensata nie ma charakteru akcesoryjnego wobec umowy — powstaje samodzielnie w sytuacji opóźnienia w płatności.
Koniec roku kalendarzowego — dodatkowy bufor
Od nowelizacji art. 118 KC z 2018 r. termin przedawnienia roszczeń majątkowych nie upływa dokładnie po 3 latach, lecz z końcem roku kalendarzowego, w którym przypada ta 3-letnia data (art. 118 zd. 2 KC).
Wracając do naszego przykładu: uprawnienie do rekompensaty z 16 marca 2024 r. przedawnia się nie 16 marca 2027 r., ale dopiero 31 grudnia 2027 r. To daje dodatkowe kilka miesięcy na podjęcie działań.
Ta zasada jest korzystna szczególnie dla przedsiębiorców, którzy mają dużą liczbę faktur z różnych miesięcy — faktycznie mogą dochodzić rekompensat zbiorowo, bez ryzyka, że część z nich przedawni się w trakcie przygotowywania sprawy.
Dlaczego nie 2 lata? Ważne rozróżnienie
Niektórzy dłużnicy (lub ich pełnomocnicy) próbują argumentować, że rekompensata przedawnia się w krótszym terminie — np. 2 lata, jak roszczenia z umowy sprzedaży (art. 554 KC). Sąd Najwyższy w wyroku II CSKP 895/22 kategorycznie odrzucił tę argumentację.
Kluczowy argument: rekompensata jest roszczeniem samoistnym, niezależnym od typu umowy bazowej. Nie jest to roszczenie „z umowy sprzedaży” czy „z umowy o dzieło” — to odrębne uprawnienie ustawowe, które powstaje w każdej transakcji handlowej B2B przy opóźnieniu w płatności. Dlatego stosuje się ogólny 3-letni termin z art. 118 KC, niezależnie od tego, czy podstawowa umowa to sprzedaż, usługi, dostawy czy najem.
Ile rekompensata wynosi — i czy warto działać?
Wysokość rekompensaty zależy od kwoty brutto faktury i wynosi 40, 70 lub 100 EUR za każdą nieterminową fakturę. Przy dziesiątkach czy setkach faktur kwoty sumują się do istotnych wartości.
Do rekompensaty dochodzą jeszcze odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, które obecnie wynoszą 15,75% w skali roku — znacznie więcej niż odsetki ustawowe „zwykłe”.
Im dłużej zwlekasz, tym więcej faktur się przedawnia. Nie chodzi o to, żeby działać w panice — ale żeby regularnie weryfikować, które faktury zostały zapłacone po terminie, i nie tracić prawa do pieniędzy, które Ci się należą.
Jak nie przegapić terminu — praktyczna checklista
- Zrób przegląd faktur — sprawdź, które faktury z ostatnich 3 lat zostały zapłacone po terminie. Każda z nich może być podstawą rekompensaty.
- Pamiętaj o końcu roku — faktury z początku roku mają bufor do 31 grudnia za 3 lata. Ale te z końca roku — praktycznie też, bo termin wydłuża się do końca następnego roku.
- Nie czekaj na ostatnią chwilę — przygotowanie sprawy (zebranie faktur, wyciągów, obliczenie kwot) wymaga czasu. Zacznij minimum kilka miesięcy przed upływem terminu.
- Przerwij bieg przedawnienia — złożenie pozwu lub wniosku o zawezwanie do próby ugodowej przerywa bieg przedawnienia.
Podsumowanie
Przedawnienie rekompensaty z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych wynosi 3 lata, liczone od dnia następującego po upływie terminu płatności faktury. Termin upływa z końcem roku kalendarzowego. Tę zasadę potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 37/20 i wyroku II CSKP 895/22.
Co istotne, rekompensata jest roszczeniem samoistnym — nie stosuje się do niej krótszych terminów przedawnienia z innych typów umów. Masz 3 lata (plus bufor do końca roku) na dochodzenie swoich pieniędzy.
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.