Czym jest „należność” w rozumieniu dyrektywy?
Wielu przedsiębiorców wystawia kontrahentom faktury nie tylko za główne świadczenie — np. czynsz najmu — ale również za media, opłaty eksploatacyjne czy inne koszty refakturowane na podstawie umowy. Gdy kontrahent płaci po terminie, pojawia się pytanie: czy rekompensata z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych przysługuje od każdej takiej faktury?
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 12 grudnia 2024 r. w sprawie C-725/23 (M. sp. z o.o. I.S.K.A. przeciwko R.W.) odpowiedział jednoznacznie: tak. Pojęcie „należności” z art. 2 pkt 8 dyrektywy 2011/7/UE obejmuje nie tylko kwotę za świadczenie główne, ale również koszty refakturowane — w tym media i opłaty eksploatacyjne.
Stan faktyczny sprawy C-725/23
Sprawa dotyczyła polskiego przedsiębiorcy (M. sp. z o.o.), który wynajmował lokal użytkowy innemu przedsiębiorcy (R.W.). Na podstawie umowy najmu najemca był zobowiązany do zapłaty trzech rodzajów należności:
- czynszu powiększonego o VAT,
- opłat za media (ogrzewanie, gaz, energia elektryczna) — refakturowanych przez wynajmującego,
- miesięcznej opłaty ryczałtowej obejmującej udział w kosztach eksploatacji budynku, opłatach wspólnych i podatkach gminnych.
Po wypowiedzeniu umowy wynajmujący dochodził zapłaty 26 niezapłaconych faktur — z czego 8 dotyczyło czynszu, 11 mediów, a 7 opłat ryczałtowych. Od każdej faktury żądał rekompensaty w wysokości 40 EUR.
Sąd Rejonowy Katowice-Wschód powziął wątpliwość, czy faktury za media i opłaty eksploatacyjne w ogóle mieszczą się w pojęciu „należności” z dyrektywy — i skierował pytanie prejudycjalne do TSUE.
Co orzekł TSUE?
Trybunał (dziewiąta izba, sędzia sprawozdawca N. Jääskinen) rozstrzygnął sprawę jednoznacznie na korzyść wierzyciela. Kluczowe elementy uzasadnienia:
Szeroka definicja „należności”
Art. 2 pkt 8 dyrektywy 2011/7/UE definiuje „należność” jako „główną kwotę, która powinna była zostać zapłacona w umownym lub ustawowym terminie zapłaty, obejmującą także mające zastosowanie podatki, cła, opłaty lub koszty wymienione na fakturze”.
TSUE podkreślił, że sformułowanie „obejmująca także” wskazuje na niewyczerpujący katalog — prawodawca unijny celowo nadał pojęciu „należności” szeroki zakres. Obejmuje ono nie tylko kwotę za świadczenie główne (czynsz), ale także wszelkie kwoty, do których zwrotu zobowiązał się dłużnik na podstawie umowy.
Cel dyrektywy: ochrona płynności finansowej
Trybunał przypomniał, że celem dyrektywy 2011/7/UE jest zwalczanie opóźnień w płatnościach i ochrona płynności finansowej przedsiębiorstw — zwłaszcza MŚP. Gdy najemca opóźnia płatność za media czy opłaty eksploatacyjne, wynajmujący musi pokrywać te koszty z własnych środków. Wyłączenie takich faktur z ochrony dyrektywy byłoby sprzeczne z jej celem.
Brak rozróżnienia w art. 1 ust. 2 dyrektywy
Art. 1 ust. 2 dyrektywy stanowi, że ma ona zastosowanie do „wszystkich płatności, które stanowią wynagrodzenie w transakcjach handlowych” — bez rozróżnienia między płatnościami za świadczenie główne a płatnościami mającymi na celu zwrot kosztów poniesionych przez wierzyciela.
Praktyczne znaczenie wyroku dla przedsiębiorców
Wyrok C-725/23 ma bezpośrednie przełożenie na wysokość rekompensat, jakich może dochodzić wierzyciel:
Więcej faktur = więcej rekompensat
Jeśli wystawiasz kontrahentowi odrębne faktury za czynsz, media i opłaty eksploatacyjne — i każda z nich jest płacona po terminie — od każdej przysługuje odrębna rekompensata (40, 70 lub 100 EUR w zależności od wartości faktury). To zasada potwierdzona wcześniej przez TSUE w sprawach C-370/21 i C-78/22.
Kogo dotyczy?
Wyrok jest szczególnie istotny dla branż, w których obok świadczenia głównego występują regularne koszty refakturowane:
- Najem komercyjny — czynsz + media + opłaty wspólne + podatki,
- Usługi facility management — opłata za zarządzanie + refakturowane koszty mediów,
- Centra logistyczne i magazyny — czynsz + energia + ochrona,
- Biura coworkingowe i powierzchnie handlowe — czynsz + opłaty serwisowe.
Przykład: wynajmujesz lokal i wystawiasz najemcy 3 faktury miesięcznie (czynsz, media, opłaty). Przy 12 miesiącach opóźnień to 36 faktur × 40 EUR = 1 440 EUR rekompensaty — niezależnie od tego, że media to „tylko” refakturowane koszty.
Jak to się ma do polskiej ustawy?
Polska ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1790) implementuje dyrektywę 2011/7/UE. Art. 10 ust. 1 stanowi, że wierzycielowi przysługuje rekompensata za koszty odzyskiwania należności, bez konieczności wykazania kosztów — wystarczy sam fakt opóźnienia.
Pojęcie „świadczenia pieniężnego” z art. 4 pkt 1a ustawy — w świetle wykładni prounijnej potwierdzonej wyrokiem C-725/23 — obejmuje wszystkie kwoty wynikające z transakcji handlowej, w tym refakturowane koszty mediów i opłat eksploatacyjnych. Polskie sądy są związane wykładnią TSUE i nie mogą zawężać tego pojęcia.
Warto przypomnieć, że jak orzekł TSUE w sprawie C-279/23, sądy krajowe nie mogą oddalać rekompensat powołując się na art. 5 KC (nadużycie prawa). Dotyczy to również rekompensat od faktur za media.
Na co zwrócić uwagę?
Aby skutecznie dochodzić rekompensat od faktur za media i koszty refakturowane, warto zadbać o kilka elementów:
- Odrębne faktury — im wyraźniej rozdzielone poszczególne składniki kosztowe, tym łatwiej udowodnić, że każda faktura stanowi odrębną „należność” w rozumieniu dyrektywy.
- Podstawa umowna — koszty refakturowane muszą wynikać z umowy. TSUE podkreślił warunek „powiązania z umową” — nie chodzi o dowolne koszty, lecz o te, do których zwrotu dłużnik się zobowiązał.
- Terminy płatności — każda faktura powinna mieć określony termin zapłaty. Brak terminu nie wyklucza rekompensaty (stosuje się terminy ustawowe z art. 7 u.p.n.o.t.h.), ale wyraźny termin ułatwia dochodzenie.
Wysokość rekompensaty — przypomnienie
Rekompensata z art. 10 ust. 1 ustawy jest zryczałtowana i zależy od wartości świadczenia pieniężnego (wartości brutto faktury):
- 40 EUR — gdy wartość nie przekracza 5 000 zł,
- 70 EUR — gdy wartość wynosi od 5 000 zł do 50 000 zł,
- 100 EUR — gdy wartość przekracza 50 000 zł.
Szczegółowo o progach kwotowych pisaliśmy w artykule „40, 70 czy 100 EUR — jak ustalić wysokość rekompensaty?”.
Faktury za media i opłaty eksploatacyjne zwykle mieszczą się w progu do 5 000 zł — co oznacza rekompensatę 40 EUR od każdej. Przy dużej liczbie takich faktur łączna kwota rekompensat może być znacząca.
Podsumowanie
Wyrok TSUE w sprawie C-725/23 potwierdza, że pojęcie „należności” w dyrektywie 2011/7/UE ma szeroki zakres i obejmuje nie tylko kwotę za świadczenie główne, ale również koszty refakturowane — takie jak media, opłaty eksploatacyjne czy podatki. Dla przedsiębiorców oznacza to, że rekompensata przysługuje od każdej opóźnionej faktury, niezależnie od tego, czy dotyczy ona czynszu, czy „tylko” mediów.
To kolejne orzeczenie TSUE — obok C-370/21 i C-78/22 (wiele rekompensat z jednej umowy) oraz C-279/23 (zakaz oddalania rekompensat na podstawie art. 5 KC) — które konsekwentnie wzmacnia pozycję wierzycieli w sporach o rekompensaty za opóźnienia w płatnościach B2B.
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.