Wystawiłeś fakturę, kontrahent zapłacił — ale tydzień, dwa tygodnie albo miesiąc po terminie. Pieniądze są na koncie, więc sprawa zamknięta? Nie do końca. Polskie prawo daje Ci konkretne narzędzie finansowe: rekompensatę za koszty odzyskiwania należności. I co istotne — przysługuje ona nawet wtedy, gdy dłużnik ostatecznie zapłacił.
Rekompensata przysługuje od dnia opóźnienia — niezależnie od późniejszej zapłaty
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1790), wierzycielowi przysługuje rekompensata za koszty odzyskiwania należności od dnia nabycia uprawnienia do odsetek — czyli od pierwszego dnia po upływie terminu płatności.
Prawo do rekompensaty powstaje automatycznie, z mocy ustawy, bez wezwania. Nie musisz wysyłać monitu, nie musisz wzywać dłużnika do zapłaty. Wystarczy, że kontrahent spóźnił się choćby o jeden dzień.
Fakt, że dłużnik ostatecznie uregulował fakturę, nie anuluje Twojego roszczenia. Rekompensata to samodzielne roszczenie — niezależne od tego, czy należność główna została zapłacona. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku II CSKP 895/22 z 12 maja 2023 r., wskazując wprost, że rekompensata ma charakter samoistny (ex lege) i nie jest akcesoryjne wobec umowy.
Jeśli chcesz poznać podstawy tego mechanizmu, przeczytaj nasz artykuł: Czym jest rekompensata z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom?
Ile wynosi rekompensata?
Wysokość rekompensaty zależy od wartości brutto faktury i jest wyrażona w euro:
- 40 EUR — gdy wartość świadczenia nie przekracza 5 000 zł,
- 70 EUR — gdy wartość jest wyższa niż 5 000 zł, ale niższa niż 50 000 zł,
- 100 EUR — gdy wartość wynosi 50 000 zł lub więcej.
Kwotę w euro przelicza się na złote według średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne (art. 10 ust. 1a ustawy). Szczegółowe zasady ustalania wysokości opisaliśmy w artykule: 40, 70 czy 100 EUR — jak ustalić wysokość rekompensaty?
Co ważne — rekompensata przysługuje od każdej faktury osobno. Jeśli kontrahent spóźnił się z zapłatą 10 faktur, masz prawo do 10 odrębnych rekompensat. Tę zasadę wielokrotnie potwierdził Trybunał Sprawiedliwości UE, m.in. w sprawach C-585/20, C-370/21 i C-78/22. Więcej na ten temat: Jedna umowa, wiele faktur — ile rekompensat? TSUE rozstrzyga.
A co z odsetkami?
Oprócz rekompensaty, za każdy dzień opóźnienia przysługują Ci odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych (art. 7 ust. 1 ustawy). Ich stawka to stopa referencyjna NBP powiększona o 10 punktów procentowych. Odsetki nalicza się od pierwszego dnia po terminie płatności do dnia faktycznej zapłaty.
Rekompensata i odsetki to dwa odrębne roszczenia — jedno nie wyklucza drugiego. Możesz dochodzić obu jednocześnie. Szczegóły naliczania odsetek znajdziesz tutaj: Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych — jak liczyć?
Czy dłużnik może się bronić, powołując się na zasady współżycia społecznego?
Przez lata polskie sądy nierzadko oddalały roszczenia o rekompensatę, powołując się na art. 5 Kodeksu cywilnego (nadużycie prawa podmiotowego). Argumentowano, że dochodzenie 40 EUR od faktury o niewielkiej wartości jest nieproporcjonalne.
Ta praktyka została jednoznacznie zakwestionowana przez TSUE. W wyroku z 11 lipca 2024 r. w sprawie C-279/23 Trybunał orzekł, że sąd krajowy nie może odmówić ani ograniczyć rekompensaty, powołując się na ogólne zasady prawa krajowego. Utrwalona praktyka orzecznicza sprzeczna z dyrektywą nie stanowi uzasadnienia dla odmowy.
Wyrok ten zmienił linię polskiego orzecznictwa. Obecnie powoływanie się przez dłużnika na art. 5 KC w odpowiedzi na roszczenie o rekompensatę jest w praktyce nieskuteczne. Pełną analizę tego orzeczenia znajdziesz w naszym artykule: TSUE vs art. 5 KC — sądy nie mogą oddalać rekompensat (C-279/23).
Jak długo mogę dochodzić rekompensaty?
Roszczenie o rekompensatę przedawnia się z upływem 3 lat, zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego (roszczenie związane z prowadzeniem działalności gospodarczej). Termin biegnie od dnia wymagalności rekompensaty, czyli od pierwszego dnia po upływie terminu płatności faktury, a kończy się z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego.
Tę kwestię jednoznacznie rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 37/20 z 30 września 2021 r. Szczegóły: Przedawnienie rekompensaty — 3 lata, ale od kiedy?
Przykład z praktyki
Firma transportowa wystawiła 50 faktur za usługi przewozowe na kwoty od 3 000 do 8 000 zł brutto. Kontrahent — duża sieć logistyczna — regulował je systematycznie z 30-45-dniowym opóźnieniem. Wszystkie faktury zostały ostatecznie zapłacone.
Mimo zapłaty, przewoźnik miał prawo do rekompensaty od każdej faktury: 40 EUR (faktury do 5 000 zł) lub 70 EUR (faktury powyżej 5 000 zł). Łączna kwota rekompensat przekroczyła 10 000 zł — plus odsetki za każdy dzień opóźnienia. To realne pieniądze, które trafiają na konto wierzyciela, a nie kara administracyjna.
Podobny scenariusz opisaliśmy szczegółowo w artykule: Rekompensaty w branży TSL — case study przewoźnika.
Co zrobić w praktyce?
Jeśli masz faktury zapłacone po terminie, warto przejść przez kilka kroków:
- Przejrzyj historię płatności — zidentyfikuj faktury, w których data zapłaty przekracza termin płatności.
- Sprawdź przedawnienie — upewnij się, że od dnia wymagalności nie upłynęły 3 lata (liczone do końca roku kalendarzowego).
- Oblicz rekompensatę i odsetki — dla każdej faktury osobno, z uwzględnieniem progów kwotowych i kursu NBP.
- Wyślij wezwanie do zapłaty — choć rekompensata przysługuje bez wezwania, w praktyce pierwszy krok to pismo do dłużnika.
- Rozważ drogę sądową — jeśli dłużnik nie zapłaci dobrowolnie, elektroniczne postępowanie upominawcze (EPU) pozwala dochodzić roszczeń szybko i przy niskich kosztach.
Podsumowanie
Zapłata po terminie nie zamyka sprawy. Każde opóźnienie w transakcji handlowej B2B generuje prawo do rekompensaty — automatycznie, od każdej faktury, niezależnie od tego, czy dłużnik ostatecznie zapłacił. To nie kara, lecz ustawowy ryczałt za koszty odzyskiwania należności, potwierdzony orzecznictwem TSUE i Sądu Najwyższego.
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.