Wykonawca vs urząd — kto tu jest chroniony?
Jeśli prowadzisz firmę i realizujesz zlecenia dla gmin, powiatów, urzędów czy spółek komunalnych, prawdopodobnie znasz ten schemat: robota zrobiona, faktura wystawiona, a pieniądze przychodzą z wielotygodniowym opóźnieniem. „Procedury”, „brak środków na koncie”, „czekamy na transzę z budżetu” — wymówki się zmieniają, ale efekt jest ten sam: Twoje pieniądze leżą u kogoś innego.
Dobra wiadomość: prawo stoi po Twojej stronie. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz.U. 2023 poz. 1790) daje Ci konkretne narzędzie — rekompensatę za koszty odzyskiwania należności z art. 10. I co ważne: wobec podmiotów publicznych przepisy są nawet surowsze niż wobec firm prywatnych.
Art. 8 ustawy — krótsze terminy płatności dla podmiotów publicznych
Ustawa rozróżnia dwa reżimy terminów płatności. Dla transakcji między przedsiębiorcami (art. 7) termin może wynosić do 60 dni. Ale gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny — gmina, powiat, urząd, szpital publiczny, spółka komunalna — obowiązuje art. 8, który wprowadza surowsze reguły:
- Maksymalny termin płatności: 30 dni od dnia doręczenia faktury (art. 8 ust. 2).
- Wyjątkowo termin może wynosić do 60 dni — ale tylko gdy jest to obiektywnie uzasadnione właściwością lub szczególnymi elementami umowy (art. 8 ust. 4). W praktyce dotyczy to złożonych odbiorów robót budowlanych, a nie standardowych dostaw czy usług.
- Termin dłuższy niż 60 dni jest nieważny z mocy prawa — zastępuje go termin 60-dniowy.
Oznacza to, że gmina, która płaci po 45 dniach zamiast umówionych 30, już jest w opóźnieniu — i już od 31. dnia przysługuje Ci rekompensata.
Ile wynosi rekompensata od podmiotu publicznego?
Wysokość rekompensaty zależy od wartości świadczenia pieniężnego (kwoty brutto z faktury) i wynosi równowartość w złotych:
- 40 EUR — gdy świadczenie nie przekracza 5 000 zł,
- 70 EUR — gdy świadczenie wynosi od 5 000 zł do 50 000 zł,
- 100 EUR — gdy świadczenie przekracza 50 000 zł.
Rekompensata przysługuje od każdej faktury zapłaconej po terminie — nie od umowy, lecz od każdego odrębnego świadczenia pieniężnego. Potwierdził to TSUE w sprawach C-370/21 i C-78/22. Jeśli gmina opóźniła płatność 12 miesięcznych faktur za wywóz odpadów, przysługuje Ci 12 odrębnych rekompensat.
Czy TSUE C-327/20 wyklucza rekompensaty od gmin? Nie.
W internecie można natrafić na informacje o wyroku TSUE z 13 stycznia 2022 r. w sprawie C-327/20, który rzekomo „wyłączył gminy” z zakresu ustawy. To nieporozumienie wynikające z pomylenia ról.
Wyrok C-327/20 dotyczył sytuacji, w której organ publiczny (Skarb Państwa — Starosta Nyski) był wierzycielem i dochodził odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych od przedsiębiorcy za opłatę z tytułu użytkowania wieczystego. TSUE stwierdził, że taka relacja — organ publiczny pobierający opłatę publicznoprawną — nie stanowi „transakcji handlowej” w rozumieniu dyrektywy 2011/7/UE.
Ten wyrok nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej: gdy gmina jest dłużnikiem, a przedsiębiorca wierzycielem. Dostawa towarów lub świadczenie usług na rzecz podmiotu publicznego za wynagrodzeniem to klasyczna transakcja handlowa w rozumieniu art. 2 pkt 1 dyrektywy 2011/7/UE. Motyw 23 dyrektywy wprost wskazuje, że organy publiczne powinny płacić terminowo, bo korzystają z bezpieczniejszych źródeł dochodów niż przedsiębiorstwa.
Innymi słowy: gdy gmina Ci nie płaci — rekompensata przysługuje bezsprzecznie.
Które podmioty publiczne objęte są art. 8?
„Podmiot publiczny” w rozumieniu ustawy to pojęcie szerokie. Obejmuje między innymi:
- jednostki samorządu terytorialnego — gminy, powiaty, województwa,
- jednostki budżetowe — urzędy, szkoły, ośrodki pomocy społecznej,
- samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej — szpitale publiczne,
- spółki komunalne — spółki z udziałem JST (wodociągi, komunikacja miejska, gospodarowanie odpadami),
- instytucje kultury — biblioteki, muzea, domy kultury.
Definicja odwołuje się do pojęcia „instytucji zamawiającej” z prawa zamówień publicznych (art. 4 pkt 1 ustawy Prawo zamówień publicznych). Jeśli Twój kontrahent podlega PZP — najprawdopodobniej jest podmiotem publicznym w rozumieniu ustawy.
Co oprócz rekompensaty? Odsetki za opóźnienie
Rekompensata to nie jedyne roszczenie. Oprócz niej przysługują Ci odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych — obecnie znacznie wyższe od zwykłych odsetek ustawowych. Biegną one od dnia następnego po upływie terminu płatności do dnia zapłaty.
Łącznie — rekompensata + odsetki handlowe — mogą stanowić istotną kwotę, szczególnie przy wielomiesięcznych opóźnieniach i dużej liczbie faktur.
Jak dochodzić rekompensaty od gminy — krok po kroku
- Zbierz dokumentację — faktury, potwierdzenia doręczenia, wyciągi bankowe z datami wpływu zapłaty.
- Oblicz rekompensaty i odsetki — dla każdej faktury osobno, według kursu EUR z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne (art. 10 ust. 1a).
- Wyślij wezwanie do zapłaty — choć rekompensata przysługuje bez wezwania (ex lege), wezwanie jest dobrą praktyką i otwiera drogę do odsetek za opóźnienie od samej rekompensaty.
- Złóż pozew — jeśli gmina nie zapłaci dobrowolnie, roszczenie można dochodzić w postępowaniu sądowym. Przy kwotach do 20 000 zł — w postępowaniu uproszczonym.
Pamiętaj: roszczenie o rekompensatę przedawnia się z upływem 3 lat. Jeśli gmina opóźniała płatności w 2023 roku — masz czas do 2026 roku, aby dochodzić swoich praw.
Czy to działa w praktyce?
Tak. Sądy regularnie zasądzają rekompensaty od podmiotów publicznych. Przykładowo, Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim w sprawie V GC 937/25 (wyrok z 28 stycznia 2026 r.) utrzymał w mocy nakaz zapłaty obejmujący rekompensatę z art. 10 w wysokości 70 EUR od gminy, która kwestionowała sam charakter transakcji handlowej — bezskutecznie.
Gminy i inne podmioty publiczne nie mogą powoływać się na art. 5 KC (nadużycie prawa) jako obronę przed rekompensatą — TSUE w wyroku C-279/23 jednoznacznie to wykluczył.
Podsumowanie
Jeśli realizujesz dostawy, usługi lub roboty budowlane dla podmiotów publicznych i Twoje faktury są regulowane po terminie — masz prawo do rekompensaty z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Przepisy są tu jednoznaczne, a orzecznictwo — zarówno polskie, jak i TSUE — potwierdza to prawo bez wyjątku.
Nie pozwól, żeby „procedury budżetowe” były wymówką dla nieterminowych płatności. Twoje pieniądze to Twoje pieniądze.
Masz faktury zapłacone po terminie przez gminę lub inny podmiot publiczny? Sprawdź, ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.