Kontrahent złożył wniosek o restrukturyzację — i co teraz?
Wyobraź sobie sytuację: od miesięcy czekasz na zapłatę faktur, planujesz dochodzenie rekompensat z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych — a tu przychodzi informacja, że dłużnik otworzył postępowanie restrukturyzacyjne. Czy Twoje rekompensaty przepadły? Niekoniecznie. Ale zasady gry zmieniają się diametralnie i trzeba wiedzieć, jak w nich grać.
Rekompensata jako wierzytelność układowa — co to oznacza w praktyce
Rekompensata z art. 10 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz.U. 2023 poz. 1790 t.j.) powstaje z mocy prawa w dniu następnym po upływie terminu płatności faktury. Nie wymaga wezwania ani dodatkowych formalności — wystarczy, że kontrahent nie zapłacił na czas.
Jeżeli termin płatności faktury upłynął przed dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego, roszczenie o rekompensatę jest wierzytelnością powstałą przed tym dniem. Zgodnie z art. 150 ust. 1 ustawy Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U. 2015 poz. 978 ze zm.) taka wierzytelność jest z mocy prawa objęta układem — nazywamy ją wierzytelnością układową.
W praktyce oznacza to, że nie możesz jej dochodzić w odrębnym pozwie tak jak normalnej należności. Twoja rekompensata „wchodzi do puli” wierzytelności, które zostaną zaspokojone na warunkach ustalonych w układzie.
Kluczowe rozróżnienie: kiedy powstała rekompensata?
To fundamentalne pytanie. Moment powstania rekompensaty decyduje o tym, jak ją traktować:
- Termin płatności upłynął PRZED otwarciem restrukturyzacji — rekompensata to wierzytelność układowa. Podlega moratorium, jest objęta układem. Musisz ją zgłosić do spisu wierzytelności.
- Termin płatności upłynął PO otwarciu restrukturyzacji — rekompensata to wierzytelność bieżąca. Nie jest objęta układem. Możesz jej dochodzić na zasadach ogólnych, w tym w odrębnym pozwie.
Ten podział wynika z ogólnej zasady Prawa restrukturyzacyjnego: układ obejmuje wierzytelności osobiste powstałe przed dniem otwarcia postępowania (art. 150 ust. 1 p.r.), a wierzytelności powstałe później traktowane są jako bieżące i dłużnik powinien je regulować na bieżąco.
Moratorium egzekucyjne — nie w każdym postępowaniu działa tak samo
Polskie prawo przewiduje cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych. Każde z nich inaczej wpływa na możliwość dochodzenia rekompensat:
Przyspieszone postępowanie układowe (PPU), postępowanie układowe i postępowanie sanacyjne — moratorium egzekucyjne obowiązuje automatycznie od dnia otwarcia postępowania (odpowiednio: art. 259 ust. 1, art. 278 i art. 312 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Dochodzenie rekompensat za opóźnienia sprzed otwarcia w odrębnym procesie jest niedopuszczalne.
Postępowanie o zatwierdzenie układu (PZU) — tu jest inaczej. Moratorium egzekucyjne nie działa automatycznie. Obowiązuje tylko wtedy, gdy sąd je zarządzi na wniosek dłużnika (art. 226e p.r.). Jeśli sąd nie zarządził moratorium, dochodzenie rekompensaty w pozwie jest dopuszczalne.
To istotne, bo PZU jest obecnie najpopularniejszą formą restrukturyzacji w Polsce. Zanim odpuścisz dochodzenie rekompensat, sprawdź w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, jakiego rodzaju postępowanie toczy się wobec Twojego dłużnika i czy sąd zarządził moratorium.
A co z upadłością?
Upadłość to jeszcze trudniejsza sytuacja. Rekompensata z art. 10 jest wierzytelnością zgłaszaną do masy upadłości. Problem w tym, że jako roszczenie zbliżone charakterem do odsetek, prawdopodobnie trafiłaby do czwartej kategorii zaspokojenia (art. 342 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo upadłościowe). W praktyce oznacza to zaspokojenie bliskie zeru — wierzytelności z tej kategorii są spłacane jako ostatnie i zazwyczaj nie starczy na nie środków.
Uwaga: brak jest orzecznictwa wprost rozstrzygającego kategorię zaspokojenia rekompensaty z art. 10 w upadłości. Powyższa ocena opiera się na analogii do charakteru prawnego tego roszczenia.
Co możesz zrobić — praktyczna checklista
- Sprawdź status dłużnika — wejdź na krz.ms.gov.pl i sprawdź, czy wobec kontrahenta toczy się postępowanie restrukturyzacyjne lub upadłościowe.
- Ustal rodzaj postępowania — PPU, PU, sanacja czy PZU? Od tego zależy, czy obowiązuje moratorium.
- Sprawdź, czy sąd zarządził moratorium — szczególnie istotne przy PZU. Brak moratorium = możesz dochodzić rekompensat normalnie.
- Podziel faktury na dwie grupy — te z terminem płatności przed otwarciem restrukturyzacji (wierzytelności układowe) i te z terminem po otwarciu (wierzytelności bieżące, dochodzone na zasadach ogólnych).
- Zgłoś wierzytelności układowe do spisu — nie zapomnij uwzględnić rekompensat obok należności głównych i odsetek. Każda faktura to osobna rekompensata: 40, 70 lub 100 EUR w zależności od wartości świadczenia.
- Dochodź wierzytelności bieżących — rekompensaty za opóźnienia powstałe po otwarciu restrukturyzacji nie są objęte układem i możesz ich dochodzić normalnie.
Nie rezygnuj z rekompensat zbyt pochopnie
Restrukturyzacja dłużnika nie oznacza automatycznie, że tracisz prawo do rekompensat. W wielu przypadkach — szczególnie przy PZU bez moratorium lub przy fakturach z terminami płatności przypadającymi po otwarciu postępowania — dochodzenie rekompensat jest w pełni dopuszczalne.
Nawet gdy rekompensaty trafiają do masy układowej, warto je zgłosić. Układ może przewidywać zaspokojenie na poziomie 30-70% wartości nominalnej wierzytelności. Przy dużej liczbie faktur kwota rekompensat potrafi być znacząca — TSUE potwierdził, że każda faktura to osobna rekompensata, co przy setce faktur daje minimum 40 x 100 = 4 000 EUR.
Potrzebujesz pomocy?
Masz faktury zapłacone po terminie i nie wiesz, czy restrukturyzacja dłużnika blokuje Twoje roszczenia? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.