Klient płaci, ale po kawałku — najpierw 30%, potem reszta po dwóch tygodniach, czasem trzecia transza po miesiącu. Wszystko po terminie z faktury. Pytanie, które słyszymy od przedsiębiorców niemal codziennie: czy w takiej sytuacji rekompensata z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom (u.p.n.o.) i odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych w ogóle przysługują? A jeśli tak — od jakiej kwoty?
Krótka odpowiedź: tak, przysługują w pełnej wysokości. Rekompensata jest należna za każdą fakturę zapłaconą po terminie — bez znaczenia, czy w jednej, czy w pięciu transzach. Próg 40/70/100 EUR ustala się od wartości całej faktury, a odsetki nalicza się od kwoty pozostałej do zapłaty po każdej wpłacie.
Niżej tłumaczę jak to działa na poziomie przepisów i pokazuję konkretne wyliczenie.
Podstawa prawna — rekompensata przysługuje od transakcji, nie od raty
Zgodnie z art. 10 ust. 1 u.p.n.o. (Dz.U. 2023 poz. 1790) wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, przysługuje od dłużnika równowartość — w zależności od wartości świadczenia pieniężnego — kwoty 40, 70 albo 100 euro tytułem rekompensaty za koszty odzyskiwania należności.
Kluczowe są dwa elementy konstrukcji tego przepisu:
- Rekompensata jest sztywnym ryczałtem — nie zależy od tego, ile faktycznie kosztowała wierzyciela próba odzyskania pieniędzy.
- Próg odnosi się do wartości świadczenia pieniężnego — czyli do całej kwoty wynagrodzenia z faktury, a nie do kwoty pozostałej po wpłatach częściowych.
To oznacza, że jeśli faktura opiewała na 30 000 zł brutto, a kontrahent po terminie zapłacił najpierw 10 000 zł, potem 12 000 zł, a na końcu 8 000 zł — wierzycielowi przysługuje jedna rekompensata 70 EUR (próg 5 000–50 000 zł) za tę fakturę. Nie trzy razy po 40 EUR od każdej raty i nie 40 EUR po ostatniej wpłacie. Kwalifikacja progowa odnosi się do pierwotnej wartości transakcji, a samo prawo do rekompensaty powstaje z chwilą, w której dłużnik popadł w opóźnienie — czyli po upływie terminu płatności wynikającego z faktury lub umowy.
Tę logikę potwierdza orzecznictwo TSUE — w szczególności wyrok C-279/23, w którym Trybunał wprost wskazał, że rekompensata 40/70/100 EUR ma charakter zryczałtowany i nie podlega ocenie sądu co do jej wysokości ani celowości jej dochodzenia. Pisaliśmy o tym szerzej tutaj: TSUE vs art. 5 KC — sądy nie mogą oddalać rekompensat (C-279/23).
Jedna faktura = jedna rekompensata, niezależnie od liczby rat
Ustawa wiąże rekompensatę z transakcją handlową, a praktyka utrwalona przez TSUE w wyrokach C-370/21 i C-78/22 doprecyzowała, że jednostką, do której odnosi się rekompensata, jest pojedyncza transakcja — najczęściej pojedyncza faktura. Jeśli zatem w ramach jednej umowy ramowej wystawiono pięć faktur i każda została zapłacona po terminie (choćby częściowo), wierzycielowi przysługuje pięć rekompensat — po jednej od każdej faktury. Liczba rat, na które dłużnik rozbił spłatę, nie ma tu znaczenia.
W praktyce widzimy to w branżach o rozdrobnionym fakturowaniu — TSL, hurt budowlany, najem komercyjny. Przewoźnik wystawiający 60 faktur miesięcznie odbiorcy, który każdą z nich spłaca z opóźnieniem i w ratach, ma podstawę do dochodzenia 60 rekompensat — a nie jednej zbiorczej. Szczegóły w artykule Rekompensaty w branży TSL — case study przewoźnika.
Odsetki przy wpłatach częściowych — art. 7 u.p.n.o. plus art. 451 KC
Z odsetkami sprawa jest bardziej techniczna. Zgodnie z art. 7 ust. 1 u.p.n.o. wierzycielowi przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych — od dnia wymagalności świadczenia do dnia zapłaty. Stawka tych odsetek na 2026 r. wynosi 14,50% (stopa referencyjna NBP + 10 punktów procentowych; ostatnia weryfikacja w oparciu o obwieszczenie Ministra Finansów). Szczegóły mechaniki w naszym artykule Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych — jak liczyć?.
Przy wpłacie częściowej kluczowe jest to, że odsetki nalicza się od kwoty pozostałej do zapłaty — od każdej wpłaty częściowej zatrzymuje się bieg odsetek od tej części, ale od pozostałej kwoty odsetki biegną dalej, aż do całkowitej zapłaty.
Drugi element: zasady zaliczania zapłaty. Reguluje to art. 451 KC (Dz.U. 2024 poz. 1061):
- § 1: dłużnik spełniający świadczenie może wskazać, który z kilku długów chce zaspokoić;
- § 1 zd. 2: jednak to, co przypada na poczet danego długu, wierzyciel może zaliczyć przede wszystkim na związane z nim zaległe należności uboczne (odsetki, koszty) oraz na zalegające świadczenia główne;
- § 2: jeżeli dłużnik nie wskazał, na który dług zalicza zapłatę — wskazuje wierzyciel w pokwitowaniu;
- § 3: w braku oświadczenia obu stron — zapłatę zalicza się przede wszystkim na dług wymagalny, a w razie kilku wymagalnych — na najdawniej wymagalny.
Praktyczny wniosek: jeśli wpłata dłużnika nie była wyraźnie oznaczona (a w obrocie B2B najczęściej nie jest — przelew opisany numerem faktury nie precyzuje, czy idzie na kapitał, odsetki czy rekompensatę), wierzyciel ma prawo zaliczyć wpłatę najpierw na odsetki i rekompensatę, a dopiero potem na kapitał. Konsekwencja jest taka, że dopóki dłużnik nie zapłaci pełnej kwoty obejmującej również odsetki i rekompensatę — kapitał formalnie nie jest jeszcze w pełni spłacony i odsetki dalej biegną.
Konkretny przykład
Faktura: 30 000 zł brutto, termin płatności 30 dni od wystawienia, czyli 31 stycznia 2026 r. Dłużnik płaci:
- 15 lutego 2026 r. — 10 000 zł,
- 1 marca 2026 r. — 12 000 zł,
- 20 marca 2026 r. — 8 000 zł.
Liczenie:
- Rekompensata: 70 EUR (próg 5 000–50 000 zł), przeliczana na PLN po kursie średnim NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc wymagalności — czyli z 31 grudnia 2025 r. (mechanika opisana w artykule Jak przeliczyć rekompensatę z EUR na PLN).
- Odsetki: liczone od pełnych 30 000 zł od 1 lutego do 14 lutego (14 dni), następnie od 20 000 zł od 15 lutego do 28 lutego (14 dni), następnie od 8 000 zł od 1 marca do 19 marca (19 dni). Po 20 marca odsetki od kapitału przestają biec, ale skapitalizowane odsetki nadal podlegają zapłacie wraz z rekompensatą.
- Wpłaty bez oznaczenia długu: wierzyciel mógł je zaliczyć najpierw na narosłe odsetki i rekompensatę (art. 451 § 1 zd. 2 KC). Jeśli tak zrobił — kapitał z faktury formalnie nie jest jeszcze spłacony do końca, a odsetki biegną dalej od pozostałej części kapitału.
To rozwiązanie ma kluczowe znaczenie procesowe: jeśli dłużnik twierdzi, że „już wszystko zapłacił”, wystarczy pokazać arkusz wyliczeniowy zgodny z art. 451 KC, by wykazać, że jednak pozostała niespłacona część zobowiązania.
Co jeśli dłużnik wyraźnie wskazał, że spłaca kapitał?
Jeśli dłużnik w tytule przelewu (lub w odrębnym oświadczeniu) wprost napisał: „zapłata kapitału z faktury nr X” — wierzyciel jest tym wskazaniem związany w zakresie zaliczenia na konkretny dług (art. 451 § 1 zd. 1 KC). Ale uwaga: to nie pozbawia wierzyciela prawa do odsetek od tej części, które już wcześniej narosły. Odsetki istnieją niezależnie od wskazania dłużnika i pozostają wymagalne. Tak samo rekompensata 40/70/100 EUR — raz nabyta, nie znika z powodu sposobu opisu przelewu.
Częste pułapki w sporze z dłużnikiem
W praktyce procesowej pojawia się kilka argumentów dłużników, które warto znać i mieć przygotowaną odpowiedź:
1. „Skoro zapłaciłem w ratach, to nie ma już opóźnienia.” Opóźnienie powstało z chwilą upływu terminu płatności i trwało do dnia zapłaty pełnej kwoty. Częściowe spłaty nie cofają w czasie samego faktu opóźnienia — co najwyżej ograniczają podstawę naliczania odsetek od dnia każdej wpłaty.
2. „Wpłaciłem już więcej niż faktura — więc nie ma podstawy do dalszych roszczeń.” To nieprawda, jeśli sumarycznie wpłaty nie pokryły kapitału + odsetek + rekompensaty. Mechanizm zaliczenia z art. 451 KC daje wierzycielowi narzędzie, by pokazać, że zaległość pozostała.
3. „Zrzekam się rekompensaty w aneksie do umowy.” Klauzule wyłączające rekompensatę są nieważne ex lege na podstawie art. 13 ust. 1 u.p.n.o. — szczegóły w artykule Czy umowa może wyłączyć rekompensatę z art. 10? Prawo mówi: nie.
4. „Sąd zmiarkuje to na podstawie art. 5 KC.” Po wyroku TSUE C-279/23 to nie jest już opcja — rekompensata jest należna w pełnej wysokości i sąd nie ma kompetencji do jej miarkowania ze względu na zasady współżycia społecznego.
Podsumowanie
Częściowa zapłata faktury po terminie nie wyłącza prawa do rekompensaty z art. 10 u.p.n.o. ani do odsetek z art. 7 u.p.n.o. Próg 40/70/100 EUR ustala się od wartości całej faktury, a odsetki nalicza się od kwoty pozostałej do zapłaty po każdej wpłacie. Jeśli dłużnik nie oznaczył jednoznacznie, na poczet czego wpłaca — wierzyciel ma prawo zaliczyć wpłatę najpierw na odsetki i rekompensatę zgodnie z art. 451 § 1 zd. 2 KC. To jeden z najważniejszych mechanizmów w sporach o rekompensaty rozliczane fakturami spłacanymi w transzach.
Zobacz również: Kontrahent zapłacił, ale po terminie — czy mogę żądać rekompensaty? oraz Kompletny przewodnik po rekompensatach B2B [2026].
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.