Wysyłając wezwanie do zapłaty, większość przedsiębiorców skupia się na należności głównej, a odsetki dopisuje „na oko” albo pomija je w ogóle. Tymczasem w transakcjach handlowych między przedsiębiorcami odsetki za opóźnienie liczy się według innej, wyższej stawki niż ta znana z Kodeksu cywilnego — i przysługują one z mocy prawa, bez potrzeby wzywania dłużnika ani zastrzegania ich w umowie.
Odsetki „handlowe” to nie to samo, co odsetki z Kodeksu cywilnego
Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r. poz. 1790) wprowadza własną, autonomiczną kategorię odsetek — odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy, w transakcjach handlowych między przedsiębiorcami (z wyłączeniem transakcji, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny — tam stosuje się art. 8) wierzycielowi przysługują one bez wezwania, o ile:
- wierzyciel spełnił swoje świadczenie (dostarczył towar lub wykonał usługę), oraz
- nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie.
Co istotne, art. 4a ustawy wprost wyłącza w transakcjach handlowych stosowanie art. 481 § 2 Kodeksu cywilnego. Innymi słowy — w relacjach B2B nie nalicza się „zwykłych” odsetek ustawowych za opóźnienie z KC, tylko wyższą stawkę przewidzianą w ustawie o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom.
Jak ustalić wysokość stawki
Definicję stawki zawiera art. 4 pkt 3 ustawy. Wyróżnia on dwa warianty:
- dłużnik nie jest podmiotem publicznym będącym podmiotem leczniczym (czyli zdecydowana większość relacji B2B, w tym każda transakcja między zwykłymi przedsiębiorcami) — stawka odsetek to suma stopy referencyjnej NBP i 10 punktów procentowych;
- dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym (np. szpital publiczny) — stawka to suma stopy referencyjnej NBP i 8 punktów procentowych.
Stopa referencyjna NBP nie jest stała — zmienia się decyzją Rady Polityki Pieniężnej, dlatego zawsze warto sprawdzić jej aktualną wysokość na stronie NBP przed policzeniem odsetek. Według dostępnych danych, w lipcu 2026 r. stopa referencyjna wynosiła 3,75% (wymaga potwierdzenia w oficjalnym komunikacie NBP na dzień naliczania odsetek) — co dawałoby dla typowej transakcji B2B stawkę na poziomie ok. 13,75% w skali roku. Jeżeli okres opóźnienia obejmuje moment zmiany stopy referencyjnej, odsetki trzeba liczyć osobno dla każdego podokresu obowiązywania danej stawki.
Wzór i przykład liczbowy
Podstawą naliczania jest kwota świadczenia pieniężnego, czyli pełne wynagrodzenie za dostawę towaru lub usługę — w praktyce kwota brutto z faktury. Wzór wygląda następująco:
Odsetki = kwota brutto faktury × stawka roczna ÷ 365 (lub 366 w roku przestępnym) × liczba dni opóźnienia
Przykład: Faktura na kwotę 20 000 zł brutto z terminem płatności 30 kwietnia 2026 r. Kontrahent zapłacił dopiero 15 czerwca 2026 r. Opóźnienie liczone od dnia następnego po terminie płatności do dnia zapłaty włącznie wynosi 46 dni.
Przy stawce 13,75% w skali roku: 20 000 zł × 13,75% ÷ 365 × 46 dni ≈ 346,60 zł odsetek.
To niewiele w jednej fakturze — ale przy kilkudziesięciu opóźnionych płatnościach rocznie kwoty te potrafią sięgać kilku, a nawet kilkunastu tysięcy złotych, o które większość firm po prostu nigdy nie występuje.
Od kiedy do kiedy liczyć odsetki
Bieg odsetek rozpoczyna się od dnia następującego po dniu wymagalności świadczenia (czyli po terminie płatności wskazanym w umowie lub na fakturze) i trwa do dnia zapłaty włącznie. Jeżeli termin zapłaty ustalony w umowie jest niezgodny z limitami z art. 7 ust. 2 i 2a ustawy (co do zasady: maksymalnie 60 dni od doręczenia faktury, z zastrzeżeniem szczególnych zasad przy dużym dłużniku i mniejszym wierzycielu), odsetki liczone na podstawie art. 7 ust. 1 przysługują wierzycielowi już po upływie 60 dni od doręczenia faktury — niezależnie od tego, jaki termin zapisano w umowie (art. 7 ust. 3).
Odsetki to nie wszystko — pamiętaj o rekompensacie z art. 10
Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych to tylko jeden z instrumentów, jakie daje ustawa. Niezależnie od nich, z każdej opóźnionej płatności przysługuje również ryczałtowa rekompensata w wysokości 40, 70 lub 100 euro — bez potrzeby wykazywania faktycznie poniesionych kosztów odzyskiwania należności. O tym, jak ustalić właściwą kwotę rekompensaty, pisaliśmy szczegółowo w artykule Jak ustalić, czy przysługuje Ci 40, 70 czy 100 euro rekompensaty za opóźnioną fakturę B2B.
Podsumowanie
Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych należą się automatycznie, bez wzywania dłużnika i bez odrębnego zapisu w umowie, a ich stawka — referencyjna NBP powiększona o 10 (lub 8) punktów procentowych — jest wyraźnie wyższa niż w relacjach objętych Kodeksem cywilnym. W praktyce oznacza to, że każda nieterminowo zapłacona faktura B2B generuje realne, policzalne roszczenie odsetkowe, niezależne od rekompensaty 40/70/100 euro.
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.