Sprzedajesz zboże, mleko, żywiec lub warzywa do skupu, hurtowni czy zakładu przetwórczego i czekasz na zapłatę dłużej niż wynika to z faktury? A może to Ty, jako rolnik, kupujesz nawozy, pasze lub usługi agrotechniczne na fakturę i zdarza Ci się zapłacić po terminie? Odpowiedź na pytanie, czy w takiej relacji działa ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, nie jest oczywista — bo rolnik indywidualny formalnie nie jest „przedsiębiorcą”. Ustawodawca przewidział jednak wyjątek, który obejmuje rolników wprost, i warto go znać po obu stronach transakcji.
Rolnik nie jest przedsiębiorcą — ale to nie koniec sprawy
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 236, akt aktualny Dz.U. z 2025 r. poz. 1480), przedsiębiorcą jest podmiot wykonujący działalność gospodarczą. Art. 6 ust. 1 tej ustawy wprost jednak wyłącza spod jej przepisów kilka kategorii działalności rolniczej, m.in.:
- działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego (pkt 1),
- wynajmowanie przez rolników pokoi i sprzedaż posiłków domowych w ramach agroturystyki (pkt 2),
- wyrób wina przez rolników wytwarzających mniej niż 100 hektolitrów rocznie z własnych winogron (pkt 3),
- sprzedaż w ramach rolniczego handlu detalicznego, o której mowa w art. 20 ust. 1c ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (pkt 4),
- działalność kół gospodyń wiejskich spełniających warunki ustawowe (pkt 5).
Rolnik prowadzący wyłącznie taką działalność nie rejestruje się w CEIDG i formalnie nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu Prawa przedsiębiorców.
Art. 2 pkt 2 u.p.n.o. — ustawa obejmuje rolników wprost
Tu pojawia się przepis, który zmienia obraz sytuacji. Art. 2 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1790) określa krąg podmiotów objętych ustawą. Obok „zwykłych” przedsiębiorców (pkt 1) ustawodawca w art. 2 pkt 2 wymienił osobno: „podmioty prowadzące działalność, o której mowa w art. 6 ust. 1 ustawy — Prawo przedsiębiorców”.
To dokładnie te same kategorie działalności rolniczej, które art. 6 ust. 1 wyłącza spod pojęcia przedsiębiorcy. Efekt jest niepozorny, ale istotny praktycznie: rolnik, mimo że nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy macierzystej, jest odrębnie i wprost objęty ustawą o przeciwdziałaniu opóźnieniom. Nie trzeba więc „naciągać” definicji przedsiębiorcy — ustawodawca rozszerzył krąg podmiotów świadomie i wprost.
Co to oznacza w praktyce
Rolnik jako wierzyciel. Jeśli rolnik dostarcza płody rolne do skupu, hurtowni lub zakładu przetwórczego na podstawie faktury, a kontrahent zapłaci po terminie — rolnikowi przysługuje rekompensata w wysokości 40, 70 lub 100 EUR za każdą fakturę (w zależności od jej wartości) oraz odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych, na dokładnie tych samych zasadach co zwykłemu przedsiębiorcy.
Rolnik jako dłużnik. Jeśli to rolnik kupuje nawozy, pasze, paliwo rolnicze lub usługi agrotechniczne na fakturę i zapłaci po terminie, dostawca może dochodzić od niego rekompensaty i odsetek na tych samych zasadach — rolnik odpowiada jak każdy inny dłużnik objęty ustawą.
Dwa warunki muszą być spełnione łącznie: transakcja musi mieścić się w zakresie działalności wymienionej w art. 6 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, a strony muszą zawierać ją „w związku z wykonywaną działalnością” — zgodnie z definicją transakcji handlowej z art. 4 pkt 1 u.p.n.o. Brak wpisu do CEIDG lub REGON nie ma tu znaczenia — decyduje faktyczny charakter działalności, a nie jej rejestracja.
Kiedy rolnik jest zwykłym przedsiębiorcą
Jeśli rolnik prowadzi równolegle zarejestrowaną, pozarolniczą działalność gospodarczą — np. przetwórstwo przekraczające limity rolniczego handlu detalicznego, usługi dla innych gospodarstw czy sprzedaż hurtową wykraczającą poza własną produkcję — działa wtedy jako zwykły przedsiębiorca w rozumieniu art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców. Zastosowanie ma wówczas wprost art. 2 pkt 1 u.p.n.o., bez potrzeby powoływania się na wyjątek z art. 6 ust. 1. Rozróżnienie ma znaczenie dowodowe: w razie sporu trzeba wykazać, w jakim charakterze rolnik działał w danej transakcji — jako podmiot z art. 6 ust. 1, czy jako zarejestrowany przedsiębiorca.
Do weryfikacji
Nie zidentyfikowano orzecznictwa Sądu Najwyższego ani sądów apelacyjnych odnoszącego się wprost do dochodzenia rekompensaty z art. 10 przez rolnika działającego na podstawie art. 6 ust. 1 Prawa przedsiębiorców — punkt ten wymaga weryfikacji w LEX/Legalis; poziom pewności co do braku orzecznictwa: średni (przeszukano wyłącznie bazę SAOS). Status rolnika jako podatnika VAT (ryczałtowego lub czynnego) nie ma wpływu na kwalifikację podmiotową z art. 2 u.p.n.o. — to zagadnienie podatkowe, odrębne od zakresu podmiotowego ustawy.
Podsumowanie
Rolnik prowadzący działalność wymienioną w art. 6 ust. 1 Prawa przedsiębiorców formalnie nie jest przedsiębiorcą, ale dzięki art. 2 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych jest objęty jej przepisami tak samo jak każdy inny uczestnik obrotu B2B — zarówno jako wierzyciel, jak i jako dłużnik. Warto to wiedzieć po obu stronach transakcji rolnych: skup, hurtownia czy przetwórnia płacąca rolnikowi po terminie naraża się na rekompensatę 40/70/100 EUR i odsetki dokładnie tak samo, jak przy każdej innej fakturze B2B.
Więcej o tym, kto formalnie jest wierzycielem lub dłużnikiem rekompensaty w nietypowych strukturach, przeczytasz w artykułach o spółce cywilnej i fundacji rodzinnej jako stronach transakcji handlowej. Podstawy ustalania progu 40, 70 lub 100 EUR opisaliśmy w osobnym poradniku, a sposób liczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych — w artykule o odsetkach B2B. Pełny przegląd tematu znajdziesz w kompletnym przewodniku po rekompensacie z art. 10.
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.