Zabezpieczenie roszczenia pieniężnego pozwala zająć majątek dłużnika, zanim sąd wyda wyrok — zanim więc dłużnik zdąży się go pozbyć. Wniosek można złożyć jeszcze przed pozwem, razem z nim albo w toku procesu.
Czym jest zabezpieczenie roszczenia pieniężnego?
To instytucja procesowa z art. 730 i n. Kodeksu postępowania cywilnego, która pozwala wierzycielowi uzyskać od sądu tymczasową ochronę majątkową jeszcze zanim zapadnie prawomocny wyrok. Sąd może udzielić zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania albo w jego toku (art. 730 § 1–2 KPC). Zabezpieczenie nie służy zaspokojeniu roszczenia — nie zastępuje egzekucji, a jedynie zamraża określony majątek dłużnika, żeby wyrok nie okazał się w praktyce niewykonalny (art. 731 KPC).
Kiedy sąd udzieli zabezpieczenia?
Wnioskodawca musi spełnić dwie przesłanki: uprawdopodobnić roszczenie (nie musi go jeszcze udowodnić) oraz wykazać interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia (art. 7301 § 1 KPC). Interes prawny istnieje, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie przyszłego wyroku — typowo dlatego, że dłużnik wyzbywa się majątku albo jego sytuacja finansowa się pogarsza (art. 7301 § 2 KPC).
Przy okazji warto wiedzieć, że wierzycielowi dochodzącemu zapłaty z transakcji handlowej — w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych — przysługuje niezależnie od wyniku postępowania zabezpieczającego rekompensata 40, 70 lub 100 EUR z art. 10 tej ustawy za każdą opóźnioną fakturę. A ustawodawca poszedł jeszcze dalej: jeśli wartość transakcji nie przekracza 75 000 zł, a opóźnienie w zapłacie trwa co najmniej trzy miesiące, interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia uznaje się za uprawdopodobniony z mocy samego prawa — bez dodatkowego wykazywania (art. 7301 § 21 KPC). To ułatwienie skrojone wprost pod wierzycieli B2B.
Jakie są sposoby zabezpieczenia roszczenia pieniężnego?
Katalog z art. 747 KPC jest zamknięty. Sąd może zabezpieczyć roszczenie pieniężne przez:
- zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub prawa majątkowego dłużnika;
- obciążenie nieruchomości dłużnika hipoteką przymusową;
- zakaz zbywania lub obciążania nieruchomości bez urządzonej księgi wieczystej;
- obciążenie statku (lub statku w budowie) hipoteką morską;
- zakaz zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu;
- ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym dłużnika.
To sąd wybiera sposób zabezpieczenia, uwzględniając interesy obu stron — tak, by wierzyciel miał realną ochronę, a dłużnik nie był obciążony ponad potrzebę (art. 7301 § 3 KPC). Zabezpieczenie przeciwko Skarbowi Państwa jest niedopuszczalne (art. 749 KPC).
Ile kosztuje wniosek o zabezpieczenie roszczenia pieniężnego?
Wysokość opłaty zależy od momentu złożenia wniosku, a to jest częsty punkt pomyłki. Jeśli składasz wniosek razem z pozwem albo w toku już toczącego się procesu, opłata jest stała i wynosi 100 zł (art. 68 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Jeśli natomiast składasz wniosek samodzielnie, przed wniesieniem pozwu, obowiązuje inna zasada: opłata wynosi jedną czwartą opłaty należnej od pozwu o to roszczenie (art. 69 ust. 1 u.k.s.c.).
Przykład: przy wartości przedmiotu sporu 20 000 zł opłata od pozwu wynosi 1000 zł (art. 13 ust. 1 u.k.s.c.). Wniosek o zabezpieczenie złożony przed pozwem kosztuje więc 250 zł — więcej niż standardowe 100 zł przy wniosku złożonym razem z pozwem. Tę opłatę zalicza się jednak na poczet opłaty od pozwu, jeśli zostanie on wniesiony w wyznaczonym terminie (art. 69 ust. 2 u.k.s.c.).
Ile trwa rozpoznanie wniosku?
Sąd rozpoznaje wniosek o zabezpieczenie bezzwłocznie, nie później niż w ciągu tygodnia od wpływu do sądu (art. 737 KPC). Jeśli zabezpieczenia udzielono przed wszczęciem postępowania, sąd wyznacza termin na wniesienie pozwu — maksymalnie dwa tygodnie pod rygorem upadku zabezpieczenia (art. 733 § 1 KPC).
Dla wierzycieli dochodzących zapłaty z transakcji handlowej objętych opisaną wyżej domniemaniem interesu prawnego ustawodawca przewidział dodatkowe ułatwienie: postanowienie o zabezpieczeniu może wydać także referendarz sądowy, a nie tylko sędzia — z wyjątkiem zabezpieczenia przez ustanowienie zarządu przymusowego (art. 7351 KPC). W praktyce przyspiesza to rozpoznanie wniosku.
Co grozi, jeśli przegrasz sprawę po uzyskaniu zabezpieczenia?
Zabezpieczenie upada z mocy prawa, gdy pozew zostanie prawomocnie zwrócony, odrzucony, powództwo oddalone albo postępowanie umorzone (art. 744 § 1 KPC). W takiej sytuacji dłużnikowi przysługuje przeciwko wierzycielowi roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia — trzeba je zgłosić w ciągu roku od powstania, inaczej wygasa (art. 746 § 1 KPC). O kosztach postępowania zabezpieczającego sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym sprawę (art. 745 § 1 KPC). Zanim złożysz wniosek, warto więc realnie ocenić szanse na wygraną w sprawie głównej — zabezpieczenie nie jest ryzykiem zerowym.
Zabezpieczenie a dalsze kroki wierzyciela
Zabezpieczenie roszczenia to jeden z etapów dochodzenia należności obok pozwu o zapłatę i uzyskania tytułu wykonawczego. Jeśli mimo zabezpieczenia egzekucja później okaże się bezskuteczna, kolejnym krokiem bywa wniosek o wyjawienie majątku dłużnika.
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdzimy bezpłatnie, ile możesz odzyskać — bez zobowiązań i bez opłat wstępnych. Zamów bezpłatny audyt należności.
Wolisz porozmawiać? ☎ +48 603 934 996 · ✉ kontakt@rekompensa.pl
Zobacz też: kalkulator odsetek za opóźnienie · co musi zawierać wezwanie do zapłaty · kompletny przewodnik po rekompensacie