Kiedy sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi spółki jawnej?
Sąd nada klauzulę wykonalności przeciwko wspólnikowi spółki jawnej wtedy, gdy egzekucja prowadzona z majątku spółki okaże się bezskuteczna — albo gdy jest oczywiste, że będzie bezskuteczna. Podstawą jest art. 7781 Kodeksu postępowania cywilnego, a wniosek kosztuje 50 zł niezależnie od wysokości długu.
To rozwiązanie procesowe, z którego wierzyciel korzysta wtedy, gdy komornik umorzył już egzekucję wobec spółki, a majątku wspólnego wspólników po prostu nie ma. Zamiast wytaczać nowy proces przeciwko wspólnikowi, wierzyciel składa jeden wniosek — i to na podstawie tytułu egzekucyjnego, który już ma.
Przy okazji tej samej egzekucji warto sprawdzić jeszcze jedno: jeżeli dług wynikał z opóźnionej faktury między przedsiębiorcami, wierzycielowi mogła przysługiwać dodatkowa rekompensata 40, 70 lub 100 EUR z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych — niezależnie od odsetek i kosztów procesu, i niezależnie od tego, czy została ujęta w pierwotnym tytule egzekucyjnym.
Skąd bierze się odpowiedzialność wspólnika za długi spółki?
Spółka jawna ma własny majątek, ale ustawodawca nie pozwala, by chronił on wspólników przed odpowiedzialnością. Art. 22 § 2 Kodeksu spółek handlowych (Dz.U. 2024 poz. 18 — tekst jednolity) stanowi, że każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką.
Ta odpowiedzialność ma jednak charakter subsydiarny. Art. 31 § 1 KSH mówi wprost: wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Subsydiarność dotyczy więc egzekucji, nie samego procesu — art. 31 § 2 KSH pozwala pozwać wspólnika już wcześniej, zanim egzekucja wobec spółki się nie powiedzie. Subsydiarność nie obejmuje też zobowiązań powstałych przed wpisem wspólnika do rejestru (art. 31 § 3 KSH) ani osoby przystępującej do spółki, jeśli chodzi o dług sprzed jej przystąpienia — o tym niżej.
Co daje wierzycielowi art. 778¹ KPC?
Art. 7781 KPC pozwala nadać klauzulę wykonalności temu samemu tytułowi egzekucyjnemu, który wierzyciel już uzyskał przeciwko spółce — tyle że tym razem przeciwko wspólnikowi. Nie trzeba więc drugi raz pozywać, prowadzić procesu i czekać na kolejny wyrok czy nakaz zapłaty. Przepis dotyczy wspólników spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej i komandytowo-akcyjnej ponoszących odpowiedzialność bez ograniczenia całym majątkiem za zobowiązania spółki — a więc w spółce komandytowej i komandytowo-akcyjnej wyłącznie komplementariuszy, nie komandytariuszy.
Jakie warunki trzeba spełnić?
Sąd nada klauzulę, jeśli zajdzie jedna z dwóch sytuacji:
- egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna — najczęściej komornik umorzył postępowanie jako bezskuteczne z powodu braku majątku (art. 824 § 1 pkt 3 KPC), co samo w sobie jest już wystarczającym dowodem;
- jest oczywiste, że egzekucja przeciwko spółce będzie bezskuteczna — np. spółka nie ma żadnego majątku ujawnionego w KRS ani w rejestrach, co wierzyciel wykaże bez konieczności wcześniejszego formalnego umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Przepis przewiduje jeden istotny wyjątek: klauzuli nie nada się przeciwko osobie, która w chwili wszczęcia postępowania, w którym wydano tytuł egzekucyjny przeciwko spółce, nie była już jej wspólnikiem. Kto wystąpił ze spółki przed pozwem, nie odpowiada z tego trybu za dług objęty tym tytułem.
Ile kosztuje wniosek o nadanie klauzuli przeciwko wspólnikowi?
Opłata jest stała i wynosi 50 zł — na podstawie art. 71 pkt 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. 2025 poz. 1228 — tekst jednolity), niezależnie od wysokości długu objętego tytułem egzekucyjnym. To ta sama stawka co przy większości innych wniosków o nadanie klauzuli wykonalności osobie innej niż wskazana wprost w tytule (art. 71 pkt 1–3 u.k.s.c.).
Przykład: wierzyciel dysponuje nakazem zapłaty przeciwko „ABC” spółka jawna na kwotę 60 000 zł. Komornik umarza egzekucję wobec spółki wobec braku majątku. Wierzyciel składa wniosek o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko wspólnikowi — opłata wynosi 50 zł, tak samo jak przy długu na 6 000 zł. To istotna różnica względem opłaty od pozwu, która przy tej kwocie roszczenia liczy się od wartości przedmiotu sporu i jest wielokrotnie wyższa.
Który sąd rozpatruje wniosek?
Zgodnie z art. 781 § 1 KPC klauzulę wykonalności nadaje sąd pierwszej instancji, w którym sprawa przeciwko spółce się toczyła lub toczy — nie sąd właściwy dla miejsca zamieszkania wspólnika. Czynności w tym zakresie może wykonywać referendarz sądowy.
Czy wspólnik może się bronić przed klauzulą?
Tak, na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, na postanowienie sądu (lub referendarza) w przedmiocie klauzuli wykonalności przysługuje zażalenie albo skarga na orzeczenie referendarza — od której pobiera się opłatę 50 zł (art. 72 ust. 1 pkt 2 u.k.s.c.). Po drugie, art. 35 KSH pozwala wspólnikowi pozwanemu z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania spółki podnieść zarzuty, które przysługiwałyby samej spółce wobec wierzyciela — a jeśli zarzut wymaga złożenia przez spółkę oświadczenia woli (np. potrącenia), wspólnik może wstrzymać się z zapłatą do czasu, aż spółka to zrobi, wyznaczając jej dwutygodniowy termin.
Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 20 grudnia 2024 r. (I AGa 178/24) rozpoznawał sprawę o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego opartego właśnie na klauzuli z art. 7781 KPC, potwierdzając, że zasada subsydiarnej odpowiedzialności wspólnika spółki jawnej nie pozwala prowadzić egzekucji wobec wspólnika z pominięciem wykazania bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce.
Co dalej po uzyskaniu klauzuli?
Z tytułem wykonawczym opatrzonym klauzulą przeciwko wspólnikowi wierzyciel kieruje wniosek egzekucyjny do komornika — tym razem wobec majątku osobistego tej osoby: wynagrodzenia, rachunków bankowych, nieruchomości czy ruchomości. Przebieg takiej egzekucji i jej koszty opisaliśmy szczegółowo w osobnym artykule.
Jeśli po stronie spółki nie ma pewności, że majątku rzeczywiście brakuje, zamiast (albo obok) wniosku o klauzulę wierzyciel może sięgnąć po wniosek o wyjawienie majątku dłużnika — to odrębna droga do ustalenia, czy egzekucja wobec spółki ma jeszcze sens, zanim przejdzie się do wspólnika.
Podsumowanie
Klauzula wykonalności z art. 7781 KPC to najszybsza droga do sięgnięcia po majątek wspólnika spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej lub komandytowo-akcyjnej, gdy egzekucja wobec samej spółki nic nie dała. Wniosek kosztuje 50 zł, rozpatruje go sąd, który wydał tytuł egzekucyjny przeciwko spółce, a warunkiem jest wykazanie bezskuteczności egzekucji — rzeczywistej lub oczywistej.
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdzimy
bezpłatnie, ile możesz odzyskać — bez zobowiązań i bez opłat wstępnych.
Zamów bezpłatny audyt
należności.
Wolisz porozmawiać? ☎ +48 603 934
996 ·
✉ kontakt@rekompensa.pl
Zobacz też:
kalkulator
odsetek za opóźnienie ·
co musi
zawierać wezwanie do zapłaty ·
kompletny
przewodnik po rekompensacie