Przez lata sądy nie były zgodne w jednej z bardziej praktycznych kwestii procesowych: czy rekompensata ryczałtowa z art. 10 u.p.n.o. (40, 70 lub 100 EUR) wlicza się do wartości przedmiotu sporu, czy jest jedynie „kosztem żądanym obok roszczenia głównego” w rozumieniu art. 20 k.p.c.? Odpowiedź miała ogromne znaczenie dla wierzycieli i ich pełnomocników — od niej zależy właściwość sądu, tryb postępowania i wysokość opłaty sądowej. Uchwałą z 10 czerwca 2026 r. (III CZP 6/26) Sąd Najwyższy położył kres tej niejednolitości.
Czym jest wartość przedmiotu sporu i dlaczego ma znaczenie?
Wartość przedmiotu sporu (WPS) to suma pieniężna, która w postępowaniu cywilnym pełni kilka kluczowych funkcji. Po pierwsze, wyznacza właściwość rzeczową: sąd rejonowy rozpoznaje sprawy do 100 000 zł WPS, sąd okręgowy — powyżej (art. 17 pkt 4 k.p.c.). Po drugie, determinuje tryb postępowania: postępowanie uproszczone obejmuje sprawy do 20 000 zł (art. 5051 k.p.c.), zaś powyżej tej kwoty stosuje się tryb zwykły lub gospodarczy. Po trzecie, od WPS zależy wysokość opłaty sądowej — co do zasady 5% WPS (art. 13 u.k.s.c.) lub opłaty stałe w trybie uproszczonym (art. 28 u.k.s.c.). Wreszcie, WPS wpływa na stawki kosztów zastępstwa procesowego.
Zasada ogólna z art. 19 k.p.c. jest prosta: WPS stanowi wartość dochodzonego roszczenia pieniężnego. Problem pojawił się przy roszczeniach „akcesoryjnych”. Art. 20 k.p.c. stanowi, że do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów żądanych obok roszczenia głównego. Skoro rekompensata z art. 10 u.p.n.o. nosi w ustawie nazwę „rekompensaty za koszty odzyskiwania należności” — pojawił się zrozumiały spór: czy to „koszt” w rozumieniu art. 20 k.p.c., czy pełnoprawne roszczenie pieniężne?
Spór trwał lata — dwie linie orzecznicze
Przed uchwałą SN sądy były podzielone. Część z nich traktowała rekompensatę z art. 10 u.p.n.o. jak odsetki lub inne należności akcesoryjne i wyłączała ją z WPS na podstawie art. 20 k.p.c. Oznaczało to niższe opłaty sądowe, ale równocześnie ryzyko odrzucenia pozwu lub zarzutu niewłaściwości, jeśli sąd miał inne zapatrywanie. Inne sądy konsekwentnie wliczały rekompensatę do WPS, traktując ją jako samodzielne roszczenie pieniężne, które wynika wprost z ustawy i jest niezależne od roszczenia o zapłatę faktury.
Ta niejednolitość rodziła niepewność procesową: identycznie zbudowany pozew, złożony w różnych sądach, mógł trafić do różnych trybów, z różnymi opłatami — a pełnomocnik musiał kalkulować ryzyko zarzutu nieprawidłowego oznaczenia WPS.
Uchwała SN III CZP 6/26 z 10 czerwca 2026 r.
Zagadnienie prawne do Sądu Najwyższego skierował Sąd Rejonowy w Piotrkowie Trybunalskim postanowieniem z 13 lutego 2026 r. (V GNc 999/25). Pytanie brzmiało wprost:
czy wartość zryczałtowanej rekompensaty za koszty odzyskiwania należności, o której mowa w art. 10 ust. 1 pkt 1–3 ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, dochodzona obok roszczenia głównego wynikającego z transakcji handlowej, podlega zaliczeniu do wartości przedmiotu sporu, czy też stanowi koszty żądane obok roszczenia głównego, o których mowa w art. 20 k.p.c.?
Skład trzech sędziów SN (SSN Adam Doliwa jako sprawozdawca, SSN Agnieszka Jurkowska-Chocyk, SSN Krzysztof Wesołowski) udzielił odpowiedzi 10 czerwca 2026 r.: rekompensata z art. 10 ust. 1 pkt 1–3 u.p.n.o., dochodzona obok roszczenia głównego wynikającego z transakcji handlowej, podlega zaliczeniu do wartości przedmiotu sporu.
SN przesądził tym samym, że rekompensata — mimo że ustawa nazywa ją odszkodowaniem za „koszty odzyskiwania należności” — nie jest „kosztem żądanym obok roszczenia głównego” w rozumieniu art. 20 k.p.c. Jest samodzielnym roszczeniem pieniężnym, które wchodzi do WPS na zasadach ogólnych.
Dwa scenariusze — jeden przepis, różne konsekwencje
Warto podkreślić, że uchwała SN dotyczy literalnie sytuacji, gdy rekompensata jest dochodzona obok roszczenia głównego (tj. wierzyciel pozywa jednocześnie o niezapłacone faktury i o rekompensatę). To najczęstszy w praktyce sądów scenariusz dochodzenia przez przedsiębiorców opóźnionych płatności.
Scenariusz drugi, równie powszechny w masowym dochodzeniu rekompensat, to sytuacja, gdy dłużnik zapłacił faktury (choć po terminie), a wierzyciel dochodzi już tylko rekompensaty. W tym przypadku rekompensata jest roszczeniem głównym — nie ma żadnego „roszczenia z transakcji handlowej” dochodzonego obok niej. Rekompensata samodzielnie wyznacza WPS — i tak było zawsze, co potwierdza samodzielny charakter tego roszczenia ugruntowany w orzecznictwie SN (uchwała III CZP 37/20) oraz w wyroku II CSKP 895/22. Uchwała III CZP 6/26 zamyka natomiast spór dotyczący kumulacji.
Praktyczne konsekwencje dla wierzycieli — przykład liczbowy
Próbujmy przelożyć uchwałę na konkrety. Wyobraźmy sobie wierzyciela, który pozywa dłużnika o niezapłacone 50 faktur na łączną sumę 85 000 zł brutto oraz o 50 rekompensat po 40 EUR (faktury do 5 000 EUR), przy kursie EUR/PLN 4,22 zł:
- Należność główna: 85 000 zł
- 50 rekompensat × 40 EUR × 4,22 = 8 440 zł
- WPS = 85 000 + 8 440 = 93 440 zł
Przed uchwałą, przy założeniu że rekompensata to „koszt” z art. 20 k.p.c.:
WPS = 85 000 zł → sąd rejonowy, tryb zwykły, opłata 5% × 85 000 = 4 250 zł.
Po uchwale:
WPS = 93 440 zł → nadal sąd rejonowy (próg 100 000 zł nie przekroczony), tryb zwykły, opłata 5% × 93 440 = 4 672 zł. Różnica: 422 zł w opłacie sądowej.
Przy większych portfelach efekt jest bardziej odczuwalny. Jeśli łączna wartość rekompensat w jednym pozwie zbiorczym podniesie WPS powyżej 100 000 zł — sprawa trafi do sądu okręgowego zamiast rejonowego. To inne zasady postępowania, inni sędziowie i inne stawki zastępstwa procesowego.
Wpływ na EPU i tryb uproszczony
Elektroniczne Postępowanie Upominawcze (EPU, tzw. e-Sąd) również korzysta z WPS do obliczenia opłaty sądowej: 1,25% WPS (art. 19 ust. 2 pkt 2 u.k.s.c.). Jeśli pozywamy łącznie o należność główną i rekompensatę, pełna suma — zgodnie z uchwałą — stanowi podstawę tej opłaty.
W trybie uproszczonym granicą jest WPS 20 000 zł (art. 5051 k.p.c.). W pozwach o same rekompensaty (bez należności głównej) przy kilku do kilkunastu fakturach wychodzi najczęściej poniżej tej granicy, co pozwala na stosowanie opłat stałych z art. 28 u.k.s.c. Przy kumulacji należy zsumować oba roszczenia — i sprawdzić, czy po dodaniu rekompensat WPS nie wychodzi poza próg uproszczony.
Co należy sprawdzić w złożonych już pozwach?
Uchwała SN wiąże sądy od chwili jej ogłoszenia (10 czerwca 2026 r.) i powinna być stosowana od razu — równównież w postępowaniach wszczętych przed tą datą, jeśli kwestia WPS nie była jeszcze prawomocnie rozstrzygnięta. Kilka punktów do sprawdzenia:
- Pozwy złożone z zaniżonym WPS (rekompensata wyłączona z WPS jako „koszt”) — sąd może wezwać do uzupełnienia opłaty sądowej lub poprawienia oznaczenia WPS.
- Właściwość sądu — jeśli poprawny WPS przekracza 100 000 zł, a pozew trafił do sądu rejonowego, możliwe jest przekazanie sprawy do sądu okręgowego.
- Tryb postępowania — pozew oznaczony jako tryb uproszczony przy WPS faktycznie przekraczającym 20 000 zł może wymagać korekty.
- Nowe pozwy — od teraz standardowo wliczamy rekompensaty do WPS przy kumulacji z roszczeniem głównym.
Pełne uzasadnienie uchwały nie zostało jeszcze opublikowane w internetowej bazie SN. Szczegółowa argumentacja stanie się dostępna po publikacji, jednak sama sentencja nie budzi wątpliwości — rekompensata wchodzi do WPS.
Uchwała jako kolejne ogniwo w kształtowaniu pozycji wierzyciela
Uchwała III CZP 6/26 wpisuje się w szerszy trend wzmacniania pozycji wierzyciela B2B w obrocie handlowym. Rok temu TSUE w wyroku C-279/23 zamknął furtkę oddalania rekompensat na podstawie art. 5 k.c. Wcześniej SN potwierdził samoistny charakter rekompensaty i jej automatyczne powstawanie z chwilą opóźnienia (III CZP 94/15). Teraz SN doprecyzował zasady procesowe — rekompensata jest pełnoprawnym roszczeniem również na gruncie przepisów o WPS, a nie peryferyjnym „kosztem” schowanym za art. 20 k.p.c.
Dla wierzyciela masowo dochodzącego rekompensat oznacza to wyższe opłaty od pozwu przy kumulacji — ale równocześnie prawną pewność co do struktury pozwu i eliminację ryzyka zarzutu o niewłaściwe oznaczenie WPS. W dłuższej perspektywie oznacza to również wyższe koszty zastępstwa zasądzane na rzecz wygrywającego wierzyciela.
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.
Powiązane artykuły: Pozew o rekompensatę z art. 10 — sąd, koszty i procedura krok po kroku • 40, 70 czy 100 EUR — jak ustalić wysokość rekompensaty? • TSUE vs art. 5 KC — sądy nie mogą oddalać rekompensat (C-279/23) • Kompletny przewodnik: rekompensata za opóźnienie w płatności B2B