Na pierwsze pytanie klient odpowiada sam, patrząc na fakturę: jest kwota netto, jest VAT, jest suma brutto. Od której liczyć rekompensatę z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom? To nie jest kwestia interpretacji — ustawa i dyrektywa unijna dają jednoznaczną odpowiedź.
Krótka odpowiedź: od kwoty brutto
Progi rekompensaty (40 EUR, 70 EUR, 100 EUR) ustala się według kwoty brutto wynikającej z faktury — czyli wynagrodzenia, które dłużnik miał faktycznie zapłacić, razem z VAT. Tak samo liczymy podstawę odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych. Nie ma znaczenia, czy dłużnik odlicza VAT, czy nie. Nie ma znaczenia, czy jest podatnikiem VAT czynnym. Liczy się kwota wymagalna — ta, której wierzyciel nie otrzymał w terminie.
Skąd to wynika — definicja „świadczenia pieniężnego”
Art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1790) uzależnia wysokość rekompensaty od wartości świadczenia pieniężnego:
- 40 EUR — gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5 000 zł,
- 70 EUR — gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5 000 zł, ale niższa niż 50 000 zł,
- 100 EUR — gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50 000 zł.
Kluczowe pojęcie — „świadczenie pieniężne” — jest zdefiniowane w art. 4 pkt 1a tej samej ustawy jako wynagrodzenie za dostawę towaru lub wykonanie usługi w transakcji handlowej. „Wynagrodzenie” to cena ostateczna, którą strony ustaliły w umowie i którą dłużnik ma zapłacić wierzycielowi. Jeżeli wierzyciel jest podatnikiem VAT, wynagrodzenie to kwota brutto z faktury — bo właśnie taką kwotę kontrahent miał przelać na konto.
VAT nie jest „dodatkiem” do wynagrodzenia, który żyje własnym życiem. Z punktu widzenia stosunku zobowiązaniowego między kontrahentami jest częścią ceny. Wierzyciel jest zobowiązany odprowadzić VAT do urzędu skarbowego niezależnie od tego, czy dłużnik zapłaci fakturę w terminie — dlatego opóźnienie w płatności brutto obciąża wierzyciela w pełnej kwocie, a nie tylko w części netto.
Dyrektywa 2011/7/UE — „kwota należna” obejmuje podatki
Polska regulacja jest implementacją dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych. Art. 2 pkt 8 tej dyrektywy wprost definiuje „kwotę należną” jako kwotę główną, która powinna zostać zapłacona w terminie, obejmującą także mające zastosowanie podatki, cła, opłaty lub koszty określone na fakturze lub w równoważnym wezwaniu do zapłaty.
Formuła unijna nie pozostawia wątpliwości: ochrona wierzyciela przed skutkami opóźnienia (w tym rekompensata za koszty odzyskiwania należności) dotyczy pełnej kwoty wynikającej z faktury. Krajowy przepis trzeba interpretować zgodnie z dyrektywą — a to oznacza progi rekompensaty od brutto.
Praktyczne przykłady
Trzy typowe sytuacje, w których kwestia brutto/netto realnie wpływa na wysokość rekompensaty:
| Faktura | Netto | VAT 23% | Brutto | Próg | Rekompensata |
|---|---|---|---|---|---|
| Usługa księgowa | 4 100 zł | 943 zł | 5 043 zł | > 5 000 zł | 70 EUR |
| Drobna usługa | 4 000 zł | 920 zł | 4 920 zł | ≤ 5 000 zł | 40 EUR |
| Dostawa materiałów | 41 000 zł | 9 430 zł | 50 430 zł | ≥ 50 000 zł | 100 EUR |
Pierwszy i trzeci przykład pokazują, dlaczego kwestia brutto/netto nie jest akademicka. Faktura z kwotą netto 41 000 zł — liczona „z netto” — dałaby rekompensatę 70 EUR. Liczona z brutto (50 430 zł) — już 100 EUR. Przy kilkudziesięciu fakturach różnica narasta.
Odsetki za opóźnienie — też od brutto
Art. 7 ust. 1 u.p.n.o. mówi o odsetkach ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych liczonych od kwoty świadczenia pieniężnego. To ta sama kategoria pojęciowa — odsetki biegną od pełnej kwoty wymagalnej, a więc brutto. Wynika to też z art. 481 § 1 KC (odsetki za opóźnienie należą się od sumy pieniężnej należnej wierzycielowi), który stanowi tło dla reguł z ustawy o transakcjach handlowych.
Praktyczna konsekwencja: kalkulator odsetek dla faktury B2B zawsze powinien brać kwotę brutto. Jeżeli w pozwie powód żąda odsetek od netto — oddajemy wierzycielowi mniej, niż mu przysługuje.
Najczęstsze wątpliwości klientów
„Dłużnik odlicza VAT — czy to coś zmienia?”
Nie. Możliwość odliczenia VAT przez dłużnika to jego relacja z fiskusem. Z punktu widzenia wierzyciela dłużnik ma zobowiązanie do zapłaty pełnej kwoty brutto, bo taką fakturę dostał i na taką opiewa stosunek umowny. Odliczenie VAT po stronie dłużnika nie wpływa na wymagalność zobowiązania ani na progi rekompensaty.
„A jeśli wystawiłem fakturę korygującą?”
Liczy się kwota wymagalna po korekcie. Jeśli korekta in minus obniżyła kwotę do zapłaty (np. rabat potransakcyjny uzgodniony z kontrahentem), próg rekompensaty ustalamy od ostatecznej kwoty brutto. Jeśli korekta in plus zwiększyła wartość świadczenia — próg również ustalamy po korekcie. Niezależnie od rodzaju korekty, w pierwszej kolejności sprawdzamy, jaka data płatności i jaka kwota obowiązują po jej wystawieniu.
„Co z odwrotnym obciążeniem i transakcjami zwolnionymi z VAT?”
Przy odwrotnym obciążeniu (dawniej np. usługi budowlane między podwykonawcami, obecnie rzadziej stosowane) oraz przy transakcjach zwolnionych z VAT brutto = netto. Próg liczymy od kwoty widniejącej jako „do zapłaty”. To nie jest przypadek, który zmniejsza ochronę wierzyciela — po prostu w tych transakcjach VAT nie występuje jako element ceny.
„A gdy faktura jest w euro?”
Bierzemy kwotę brutto z faktury, przeliczamy ją na PLN po kursie średnim NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc wymagalności świadczenia (art. 10 ust. 1a u.p.n.o.) i porównujemy z progiem. Szczegóły mechanizmu przeliczenia opisane są w osobnym tekście o kursie NBP.
Ryzyka procesowe
W orzecznictwie sądów powszechnych dominuje pogląd zgodny z brzmieniem ustawy i dyrektywy: rekompensatę i odsetki liczy się od kwoty brutto. W praktyce pozwany rzadko podnosi w tej kwestii zarzut — bo zarzut byłby wprost sprzeczny z treścią art. 4 pkt 1a i art. 10 ust. 1 u.p.n.o. Jeśli jednak w konkretnej sprawie sąd pierwszej instancji oddalił roszczenie w części brutto, warto w apelacji przywołać wprost definicję z art. 4 pkt 1a u.p.n.o. oraz art. 2 pkt 8 dyrektywy 2011/7/UE — to najpewniejszy argument.
Podsumowanie
Kwestia brutto/netto nie jest kwestią interpretacji ani wyborem „bardziej korzystnej wersji”. Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych definiuje świadczenie pieniężne jako wynagrodzenie z tytułu dostawy lub usługi — a w transakcji B2B z VAT wynagrodzenie to kwota brutto. Dyrektywa 2011/7/UE tę regułę wprost potwierdza. Wniosek praktyczny dla przedsiębiorcy: licząc rekompensaty i odsetki od nieterminowych faktur, zawsze bierz kwotę brutto. To samo dotyczy progów 40/70/100 EUR — sprawdź, w który przedział trafia kwota z faktury z VAT, nie netto.
Więcej o samej konstrukcji rekompensaty znajdziesz w tekście Czym jest rekompensata z art. 10 ustawy, a szczegóły ustalania progów — w artykule 40, 70 czy 100 EUR — jak ustalić wysokość rekompensaty. Pełną mapę zagadnienia zawiera kompletny przewodnik po rekompensatach B2B [2026].
Masz faktury zapłacone po terminie? Sprawdź ile możesz odzyskać — bezpłatna analiza na rekompensa.pl.