Podpisałeś umowę spółki z o.o. albo prostej spółki akcyjnej, założyciele podjęli już decyzje, ale wpis do Krajowego Rejestru Sądowego jeszcze nie zapadł. Mimo to spółka podpisuje pierwsze kontrakty, wystawia faktury albo zamawia usługi u kontrahentów. Pytanie, które pojawia się w praktyce coraz częściej: czy takiej spółce „w organizacji” przysługuje rekompensata 40, 70 lub 100 euro z art. 10 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych, gdy kontrahent zwleka z zapłatą? A jeśli to spółka w organizacji zalega z płatnością – kto właściwie odpowiada za tę rekompensatę?
Spółka w organizacji to nie prawna fikcja – ma własny majątek i zdolność prawną
Kodeks spółek handlowych rozstrzyga tę kwestię wprost. Zgodnie z art. 11 § 1 KSH spółki kapitałowe w organizacji – a więc spółka z o.o. w organizacji (art. 161 KSH), prosta spółka akcyjna w organizacji (art. 30011 KSH) oraz spółka akcyjna w organizacji (art. 323 KSH) – mogą we własnym imieniu nabywać prawa, w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywane.
To istotna różnica w porównaniu np. ze spółką cywilną, która – jak pisaliśmy przy okazji analizy spółki cywilnej jako strony transakcji – w ogóle nie ma podmiotowości prawnej i nie może samodzielnie nabywać praw ani zaciągać zobowiązań. Spółka kapitałowa w organizacji jest tzw. ułomną osobą prawną (art. 331 Kodeksu cywilnego) – nie ma jeszcze osobowości prawnej, którą uzyska dopiero z chwilą wpisu do KRS (art. 12 KSH), ale już teraz ma zdolność prawną przyznaną jej wprost przez ustawę.
Czy spółka w organizacji jest „przedsiębiorcą” w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom?
Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (dalej: u.p.n.o.) w art. 2 pkt 1 stosuje się do transakcji handlowych zawieranych między przedsiębiorcami w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Kluczowy jest tu art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, który definiuje przedsiębiorcę jako osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niebędącą osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonującą działalność gospodarczą.
Spółka kapitałowa w organizacji pasuje do tej trzeciej kategorii niemal podręcznikowo: nie jest jeszcze osobą prawną, ale odrębna ustawa – Kodeks spółek handlowych, w art. 11 § 1 – wprost przyznaje jej zdolność prawną. Jeżeli w tym okresie przejściowym spółka faktycznie prowadzi zorganizowaną, zarobkową działalność we własnym imieniu i w sposób ciągły (art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 236, akt aktualny Dz.U. z 2025 r. poz. 1480) – np. zawiera umowy handlowe, wystawia faktury, kupuje towary lub usługi na potrzeby przyszłej działalności – spełnia definicję przedsiębiorcy i podlega reżimowi u.p.n.o. zarówno jako wierzyciel, jak i jako dłużnik.
W praktyce oznacza to, że spółka z o.o. w organizacji, której kontrahent zapłacił fakturę po terminie, może domagać się rekompensaty w wysokości 40, 70 lub 100 euro na tych samych zasadach co spółka już wpisana do rejestru – sposób ustalenia progu opisaliśmy szczegółowo w artykule o ustalaniu wysokości 40/70/100 euro, a zasady liczenia odsetek ustawowych za opóźnienie – w osobnym omówieniu wzoru i przykładu.
Spółka w organizacji jako dłużnik – kogo pozwać, gdy nie płaci
Sytuacja bywa trudniejsza z drugiej strony – gdy to spółka w organizacji zalega z zapłatą. Tu z pomocą wierzycielowi przychodzi art. 13 KSH, który przewiduje wzmocnioną ochronę kontrahentów spółki na etapie przed rejestracją:
Po pierwsze, za zobowiązania spółki kapitałowej w organizacji odpowiadają solidarnie sama spółka oraz osoby, które działały w jej imieniu – a więc zwykle zarząd albo pełnomocnik powołany uchwałą wspólników czy akcjonariuszy (art. 13 § 1 KSH). Po drugie, wspólnik albo akcjonariusz spółki w organizacji odpowiada solidarnie z tymi osobami za jej zobowiązania – ale tylko do wysokości niewniesionego jeszcze wkładu na pokrycie objętych udziałów lub akcji (art. 13 § 2 KSH).
Dla wierzyciela dochodzącego rekompensaty z art. 10 u.p.n.o. oznacza to realną możliwość wyboru pozwanego: może skierować roszczenie przeciwko samej spółce w organizacji, przeciwko osobom działającym w jej imieniu, albo – w granicach niewniesionych wkładów – przeciwko wspólnikom. To znacznie korzystniejsza pozycja procesowa niż np. przy spółce cywilnej czy konsorcjum, gdzie ustalenie właściwego pozwanego bywa dużo bardziej skomplikowane, o czym pisaliśmy przy okazji analizy konsorcjum jako strony transakcji handlowej.
Co dzieje się z rekompensatą po wpisie spółki do KRS
Warto pamiętać o jeszcze jednej konsekwencji praktycznej. Zgodnie z art. 12 KSH, z chwilą wpisu do rejestru spółka w organizacji staje się spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, prostą spółką akcyjną albo spółką akcyjną, uzyskuje osobowość prawną i z tą samą chwilą staje się podmiotem praw i obowiązków spółki w organizacji. To sukcesja uniwersalna z mocy prawa – nie cesja wierzytelności.
Ma to znaczenie w kontekście art. 10 ust. 4 u.p.n.o., który zakazuje zbywania roszczenia o rekompensatę. Przejście praw ze spółki w organizacji na tę samą spółkę po wpisie do KRS nie jest zbyciem roszczenia na inny podmiot – to kontynuacja bytu prawnego tego samego przedsiębiorcy, tylko w innej, docelowej formie. Rekompensata naliczona jeszcze na etapie „w organizacji” nie przepada i nie wymaga żadnej dodatkowej czynności prawnej, by przysługiwać spółce po rejestracji. W wezwaniu do zapłaty lub pozwie złożonym już po wpisie warto jedynie posługiwać się aktualną firmą spółki (bez dopisku „w organizacji”) i numerem KRS.
Do weryfikacji
Nie udało się w tej sesji zweryfikować w bazie SAOS orzecznictwa Sądu Najwyższego lub sądów powszechnych odnoszącego się wprost do stosowania rekompensaty z art. 10 u.p.n.o. do spółek kapitałowych w organizacji – wyszukiwanie przerywane było błędem po stronie usługi. Wniosek o objęciu spółki w organizacji reżimem u.p.n.o. oparty jest na wykładni językowo-systemowej art. 11 KSH, art. 2 i art. 4 u.p.n.o. oraz art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców – przepisy te są jednoznaczne i od lat niezmienione, ale przed powołaniem tej argumentacji w konkretnym sporze sądowym zalecana jest weryfikacja aktualnego orzecznictwa w LEX lub Legalis.
Podsumowanie
Spółka z o.o., prosta spółka akcyjna i spółka akcyjna w organizacji nie muszą czekać na wpis do KRS, by korzystać z ochrony ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Mają zdolność prawną przyznaną wprost przez art. 11 KSH, a jeśli faktycznie prowadzą działalność gospodarczą, spełniają też definicję przedsiębiorcy z Prawa przedsiębiorców. To oznacza pełne prawo do rekompensaty 40, 70 lub 100 euro jako wierzyciel – oraz solidarną odpowiedzialność spółki, osób działających w jej imieniu i wspólników (do wysokości niewniesionych wkładów), jeśli to spółka w organizacji zwleka z zapłatą.
Masz faktury zapłacone po terminie przez kontrahenta – niezależnie od tego, czy Twoja spółka jest już wpisana do KRS, czy dopiero działa w organizacji? Sprawdź ile możesz odzyskać – bezpłatna analiza na rekompensa.pl.